بُراق حامیم

پایگاه خبری تخصصی هنر ایرانی اسلامی

خانه » تازه ترین اخبار روز دنیای هنر » تب بایو در لندن با نمایش گنجینه هزارساله

تب بایو در لندن با نمایش گنجینه هزارساله

نمایش ملیله هزارساله بایو در موزه بریتانیا با استقبال گسترده مردم روبه‌رو شده و بلیت‌های نخستین مرحله نمایشگاه به‌سرعت فروخته شده است.


به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، نمایش عمومی «ملیله بایو» در موزه بریتانیا در لندن، علاقه گسترده‌ای به یکی از مشهورترین آثار هنری و تاریخی قرون وسطی اروپا ایجاد کرده است؛ اثری حدود ۷۰ متری که روایت تصویری خود را از رویدادهای منتهی به فتح انگلستان در سال ۱۰۶۶ میلادی ارائه می‌دهد.

این اثر که بیش از هزار سال قدمت دارد، پس از قرن‌ها برای نخستین‌بار از فرانسه خارج شده و قرار است حدود ۱۰ ماه در لندن به نمایش گذاشته شود. استقبال گسترده از نمایشگاه به حدی بوده که نخستین مرحله فروش بلیت در مدت کوتاهی به پایان رسید و حدود ۲.۵ میلیون پوند درآمد ایجاد کرد.

خبرگزاری رویترز گزارش داد که نمایش این اثر تاریخی، فراتر از یک رویداد موزه‌ای، به پدیده‌ای فرهنگی در بریتانیا تبدیل شده است. رسانه‌های این کشور راهنماهای ویژه‌ای برای بازدید از نمایشگاه منتشر کرده‌اند و گفت‌وگوهای گسترده‌ای درباره نحوه تهیه بلیت در فضای آنلاین شکل گرفته است.

حتی یکی از میخانه‌های روبه‌روی موزه بریتانیا نیز برای مدتی نام خود را به «The Beer Tapestry» تغییر داده است؛ اقدامی که نشان می‌دهد نمایش این اثر چگونه توانسته است از فضای تخصصی موزه‌ها خارج شود و به بخشی از گفت‌وگوی عمومی جامعه بریتانیا تبدیل شود.

روایتی تصویری از یک نقطه عطف تاریخی

ملیله بایو مجموعه‌ای از صحنه‌های دوخته‌شده روی پارچه است که وقایع منتهی به نبرد هیستینگز و شکست هارولد دوم، پادشاه آنگلوساکسون انگلستان، در برابر نیروهای نورمن به رهبری ویلیام فاتح را روایت می‌کند.

اهمیت این اثر تنها به قدمت آن محدود نمی‌شود. ملیله بایو نمونه‌ای کم‌نظیر از پیوند هنر، روایت تاریخی و حافظه جمعی است. هنرمندان و صنعتگرانی که این صحنه‌ها را دوختند، رویدادهای سیاسی و نظامی را در قالب تصاویری پیوسته ثبت کردند؛ روشی که در دوره‌ای پیش از گسترش رسانه‌های چاپی، نقش مهمی در انتقال روایت تاریخی داشت.

پژوهشگران بر این باورند که زنان انگلیسی در دوخت این اثر نقش داشته‌اند و سپس ملیله به فرانسه منتقل شده است. تصاویر آن از لشکرکشی، نبرد، پادشاهان، سربازان، کشتی‌ها، اسب‌ها و دیگر عناصر زندگی قرون وسطایی تشکیل شده است.

بازدیدکنندگان نیز بیش از هر چیز تحت تأثیر مقیاس و جزئیات اثر قرار گرفته‌اند.

ریچارد ساموئل، وکیل ۶۰ ساله‌ای که از نمایشگاه خارج شده بود، دوام اثر و زنده‌ماندن رنگ‌های آن پس از قرن‌ها را شگفت‌انگیز توصیف کرد.

پولین گِیری، ۵۳ ساله و فعال حوزه مالی که از ولز به لندن آمده بود، نیز با اشاره به خاطرات دوران مدرسه خود گفت که دیدن این اثر از نزدیک برایش حال‌وهوایی جادویی داشته است.

شارمین تسیا، ۵۶ ساله، که از استرالیا برای بازدید آمده بود، طول ۷۰ متری اثر و جزئیات فراوان آن را از جذاب‌ترین بخش‌های نمایشگاه دانست.

موزه بریتانیا و نمایش یک شاهکار تاریخی

موزه بریتانیا برای نمایش این اثر تاریخی، محفظه شیشه‌ای ویژه‌ای طراحی کرده است. بازدیدکنندگان از سکویی مرتفع می‌توانند بخش‌های مختلف ملیله را مشاهده کنند و سپس با پایین‌رفتن از پله‌ها، جزئیات دوخت و بافت اثر را از فاصله نزدیک‌تر ببینند.

هر گروه از بازدیدکنندگان حدود ۴۰ دقیقه برای تماشای ملیله فرصت دارد؛ اقدامی که با توجه به طول اثر و حجم بالای تقاضا برای بازدید، امکان مدیریت جریان گردشگران را فراهم می‌کند.

فضای نمایشگاه نیز با نشانه‌هایی از فرهنگ جنگاورانه قرون وسطی همراه شده است و کارکنان موزه در لباس‌های الهام‌گرفته از جنگجویان آن دوره، از جمله کلاه‌خود، سپر و شمشیر، از بازدیدکنندگان استقبال می‌کنند.

پیوند تاریخی لندن و پاریس

نمایش ملیله بایو در لندن نتیجه یک همکاری فرهنگی میان فرانسه و بریتانیاست. فرانسه این اثر را به‌طور موقت به بریتانیا امانت داده است؛ اقدامی که با توجه به اهمیت تاریخی آن برای هر دو کشور، توجه گسترده‌ای را در سطح سیاسی و فرهنگی به خود جلب کرده است.

موزه و مرکز نگهداری اصلی ملیله در شهر بایو فرانسه قرار دارد و این اثر در حال حاضر به دلیل انجام عملیات بازسازی در محل دائمی خود، در لندن به نمایش درآمده است.

در مقابل، مجموعه «ساتن هو» بریتانیا شامل کلاه‌خود، سپر و دیگر آثار فلزی متعلق به قرن هفتم میلادی قرار است در موزه‌های فرانسه به نمایش درآید.

این تبادل فرهنگی، تنها جابه‌جایی دو مجموعه تاریخی نیست؛ بلکه نمونه‌ای از استفاده موزه‌ها از میراث فرهنگی برای تقویت ارتباطات میان کشورها و ایجاد روایت‌های مشترک تاریخی است.

ویلیام فاتح و حضور پادشاه بریتانیا

اهمیت سیاسی و تاریخی نمایشگاه زمانی بیشتر شد که چارلز سوم، پادشاه بریتانیا، پیش از افتتاح عمومی از ملیله بازدید کرد.

امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه، نیز در این بازدید حضور داشت.

این دو رهبر سیاسی در حالی در کنار اثر ایستادند که روایت ملیله به فتح انگلستان توسط ویلیام اول مربوط می‌شود؛ شخصیتی که چارلز سوم او را در تبار سلطنتی خود جای می‌دهد.

به این ترتیب، یک اثر هنری قرون وسطایی بار دیگر به نقطه اتصال تاریخ، سیاست، هویت ملی و روابط فرهنگی میان دو کشور تبدیل شده است.

هنر تاریخی؛ از کتاب درسی تا موزه

یکی از نکات قابل توجه در استقبال از نمایشگاه، حضور نسلی از بازدیدکنندگان است که ملیله بایو را نخستین‌بار در دوران مدرسه شناخته‌اند.

این موضوع نشان می‌دهد آثار تاریخی زمانی که از صفحات کتاب‌های درسی به فضای واقعی موزه منتقل می‌شوند، می‌توانند تجربه‌ای متفاوت و عمیق‌تر ایجاد کنند.

ملیله بایو در این معنا تنها یک اثر هنری نیست؛ بلکه رسانه‌ای تصویری است که تاریخ را از طریق شخصیت‌ها، حرکت‌ها، لباس‌ها، معماری، جنگ‌افزارها و نشانه‌های نمادین بازسازی می‌کند.

همین ویژگی، یکی از دلایل ماندگاری این اثر در حافظه فرهنگی اروپا محسوب می‌شود.

مرحله نخست فروش بلیت نمایشگاه حدود ۲.۵ میلیون پوند درآمد ایجاد کرده است و موزه بریتانیا اعلام کرده که مرحله دیگری از فروش بلیت در ماه اکتبر انجام خواهد شد.

تحلیل بُراق حامیم

نمایش ملیله بایو در لندن را می‌توان فراتر از یک رویداد موزه‌ای و در چارچوب گسترده‌تر «قدرت روایت تصویری» تحلیل کرد. این اثر نشان می‌دهد که چگونه یک محصول هنری می‌تواند هم‌زمان نقش سند تاریخی، ابزار آموزش، حامل حافظه جمعی و نماد هویت فرهنگی را ایفا کند.

از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، این رویداد اهمیت دیگری نیز دارد. تمدن ایرانی ـ اسلامی در طول قرن‌ها نمونه‌های متعددی از پیوند هنر و روایت تاریخی تولید کرده است؛ از نگارگری و نسخه‌آرایی گرفته تا شاهنامه‌نگاری، کتیبه‌ها، کاشی‌کاری‌های روایی و هنرهای وابسته به دربارها و مراکز مذهبی. در بسیاری از این آثار نیز تصویر صرفاً برای زیبایی به کار نرفته، بلکه وظیفه انتقال روایت، هویت و ارزش‌های فرهنگی را بر عهده داشته است.

ملیله بایو از این منظر می‌تواند با برخی سنت‌های تصویری ایران مقایسه شود؛ البته نه از نظر مضمون یا زمینه تاریخی، بلکه از حیث کارکرد. در هر دو حوزه، هنرمند از تصویر برای تبدیل یک روایت تاریخی به تجربه‌ای دیداری استفاده می‌کند.

تفاوت مهم در اینجاست که نمایشگاه لندن توانسته یک اثر تاریخی را به یک رویداد عمومی و اقتصادی نیز تبدیل کند. فروش میلیون‌ها پوند بلیت، پوشش رسانه‌ای گسترده و حتی تغییر نام یک کسب‌وکار اطراف موزه نشان می‌دهد که میراث فرهنگی، در صورت روایت درست، ظرفیت بالایی برای ایجاد مشارکت اجتماعی و اقتصاد فرهنگی دارد.

برای رسانه‌های تخصصی هنر ایران و جهان اسلام، این تجربه یک پیام روشن دارد: میراث فرهنگی زمانی می‌تواند مخاطب جدید جذب کند که از قالب معرفی صرف خارج شود و با داستان، هویت، آموزش، گردشگری، فناوری و زندگی امروز پیوند بخورد.

ایران نیز از چنین ظرفیتی برخوردار است. آثار نگارگری، فرش، خوشنویسی، معماری ایرانی ـ اسلامی، پرده‌های روایی، نسخه‌های مصور و صنایع‌دستی تاریخی می‌توانند با شیوه‌های جدید روایت و نمایش، مخاطبان داخلی و بین‌المللی بیشتری پیدا کنند.

از این منظر، نمایش ملیله بایو در لندن تنها داستان یک اثر اروپایی نیست؛ نمونه‌ای قابل توجه از چگونگی تبدیل میراث تاریخی به یک «رویداد فرهنگی زنده» است؛ الگویی که می‌تواند برای معرفی و بازتعریف میراث هنری ایران و جهان اسلام نیز مورد توجه قرار گیرد.