بنای ساعد سلطان تکاب به موزه تبدیل می‌شود

حجت‌الاسلام محمد میرزایی، نماینده تکاب و شاهین‌دژ، اعلام کرد بنای تاریخی ساعد سلطان با ۱۰۲ سال قدمت به اداره میراث‌فرهنگی آذربایجان غربی تحویل شد تا برای نخستین بار، تکاب صاحب موزه‌ای فرهنگی و گردشگری شود.

ارومیه – پایگاه خبری هنری براق حامیم – حجت‌الاسلام محمد میرزایی، نماینده مردم شهرستان‌های تکاب و شاهین‌دژ در مجلس شورای اسلامی، امروز در گفت‌وگو با خبرنگاران اعلام کرد که بنای تاریخی ساعد سلطان، یکی از نمادهای برجسته معماری و هویتی تکاب، به‌طور رسمی به اداره‌کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان آذربایجان غربی تحویل داده شد. این اقدام، با پیگیری‌های مستمر نماینده مجلس، بنای ۱۰۲ ساله ساعد سلطان را به موزه‌ای اختصاصی برای تکاب تبدیل می‌کند و برای اولین بار، این شهرستان غنی از آثار باستانی را به قطب فرهنگی جدیدی در منطقه می‌رساند.

میرزایی تأکید کرد که ایجاد موزه در تکاب، خواسته دیرینه مردم محلی بوده و این گام، نه تنها احیای میراث فرهنگی را به همراه دارد، بلکه جایگاه تکاب را به عنوان یکی از مراکز تاریخی و گردشگری آذربایجان غربی و حتی کل کشور تثبیت می‌کند. او افزود: “همکاری نهادهایی مانند دانشگاه علوم پزشکی، هلال احمر و اداره میراث‌فرهنگی استان، کلیدی در تحقق این پروژه بود. این همکاری نشان‌دهنده نگاهی همه‌جانبه به توسعه است؛ نگاهی که فرهنگ، تاریخ و اقتصاد را در یک مسیر همگرا قرار می‌دهد.” بنای ساعد سلطان، که پیش از این در مالکیت هلال احمر قرار داشت، اکنون با تحویل رسمی، وارد فاز مرمت و تجهیز برای تبدیل به موزه می‌شود. این بنا شامل مصالح سنتی مانند آجرهای چهارگوش و ملات گچ، آهک و خاک رس است و بخش مهمی از آن، قلعه کبوترخانه یا قوشخانه نام دارد که در دوران حیات ساعد سلطان افشار، برای نگهداری کبوترهای خانگی و وحشی استفاده می‌شد.

در چارچوب هنر ایرانی اسلامی، بنای ساعد سلطان نمادی از معماری قاجاری با عناصر اسلامی است. این بنا، با الگوهای هندسی آجری و فضاهای حیاط‌دار، یادآور کاروانسراها و عمارت‌های دوره قاجار مانند بازار تکاب افشار است که توسط همان ساعد سلطان افشار فتحعلی خان ساخته شد. هنر ایرانی اسلامی در تکاب، ریشه در دوران ساسانی و ایلخانی دارد؛ برای مثال، تخت سلیمان – میراث جهانی یونسکو در ۳۲ کیلومتری تکاب – با آتشکده آذرگشنسب و معبد آناهیتا، ترکیبی از عناصر زرتشتی و اسلامی را نشان می‌دهد. مینیاتورهای صفوی و تیموری، اغلب صحنه‌های تاریخی آذربایجان را با نقوش اسلیمی و کتیبه‌های قرآنی زینت می‌دادند. ساعد سلطان، به عنوان عمارتی با کبوترخانه، به سنت‌های اسلامی پرستاری از طبیعت و حیوانات اشاره دارد؛ کبوتر در هنر اسلامی، نماد روح پاک و پیام‌رسانی الهی است، همانند داستان نوح (ع) در قرآن که کبوتر شاخه زیتون آورد. تبدیل این بنا به موزه، فرصتی برای نمایش اشیای تاریخی تکاب – از جمله آثار تخت سلیمان – فراهم می‌کند و میراث ایرانی اسلامی را به گردشگران معرفی می‌نماید.

تکاب، با بیش از ۱۰۰ بنای تاریخی ثبت‌شده، از جمله تخت سلیمان، چهار طاق زوار (آتشکده ساسانی) و مسجد جامع اغولبیک، پتانسیل عظیمی برای گردشگری دارد. میرزایی، که خود رئیس کمیته میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی مجلس است، این پروژه را گامی برای رونق اقتصادی دانست: “موزه ساعد سلطان نه تنها مرکز فرهنگی می‌شود، بلکه اشتغال‌زایی از طریق گردشگری ایجاد می‌کند و ظرفیت‌های معدنی، کشاورزی و تاریخی تکاب را به نمایش می‌گذارد.” روند تبدیل بنا به موزه، شامل مرمت سقف‌ها، بازسازی کبوترخانه و نصب ویترین‌های مدرن برای اشیای باستانی است. کارشناسان میراث‌فرهنگی پیش‌بینی می‌کنند این موزه تا پایان سال ۱۴۰۴ افتتاح شود و سالانه هزاران بازدیدکننده جذب کند.

این خبر، در حالی منتشر می‌شود که تکاب با چالش‌هایی مانند کمبود مراکز درمانی و بحران آب روبرو است، اما پروژه موزه، بخشی از برنامه‌های توسعه متوازن نماینده مجلس برای منطقه به شمار می‌رود. پایگاه خبری هنری براق حامیم، که بر ترویج هنر ایرانی اسلامی تمرکز دارد، این رویداد را نقطه عطفی برای حفظ هویت فرهنگی آذربایجان غربی می‌بیند. ساعد سلطان، با معماری‌اش که الهام‌گرفته از اصول اسلامی تعادل و زیبایی است، می‌تواند به پلی برای ارتباط نسل جوان با میراث اجدادی تبدیل شود. علاقه‌مندان می‌توانند برای اطلاعات بیشتر به سایت اداره میراث‌فرهنگی آذربایجان غربی مراجعه کنند یا از طریق دفاتر نمایندگی مجلس پیگیری نمایند.

تحلیل خبر:

این تحویل بنای ساعد سلطان به موزه، فراتر از یک اقدام اداری، نمادی از تعهد به حفظ هویت فرهنگی در برابر چالش‌های مدرن است. تکاب، با گنجینه‌ای مانند تخت سلیمان، سال‌ها از فقدان موزه رنج برده و این پروژه، با تمرکز بر هنر ایرانی اسلامی – از الگوهای آجری قاجاری تا نمادهای قرآنی کبوتر – می‌تواند گردشگری را ۳۰ درصدی افزایش دهد و اشتغال محلی ایجاد کند. با این حال، موفقیت آن وابسته به بودجه مرمت و بازاریابی دیجیتال است؛ پیشنهاد می‌شود دولت، با الهام از مدل‌های موفق مانند موزه‌های صفوی در اصفهان، برنامه‌ای جامع برای آموزش محلی تدوین کند. این رویداد، نشان‌دهنده نقش نمایندگان مانند میرزایی در همگرایی فرهنگ و اقتصاد است و می‌تواند الگویی برای سایر شهرهای محروم باشد، جایی که میراث اسلامی نه تنها حفظ، بلکه به موتور محرکه توسعه تبدیل شود.

منبع: گفت‌وگوی حجت‌الاسلام محمد میرزایی با خبرنگاران، منتشرشده در خبرگزاری مهر، ۱۹ مهر ۱۴۰۳. گزارش بر اساس اطلاعات پایگاه خبری هنری براق حامیم.