بازتاب معنویت در آیین تییام هند؛ نگاهی از لنز ناوینت جایاکومار

ناوینت جایاکومار، عکاس اهل کرالا، با بازگشت به زادگاهش و مستندسازی آیین کهن تییام، تصویری نو از پیوند ایمان، هنر و حافظه فرهنگی در هند ارائه کرده است.

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، آیین باستانی تییام (Theyyam) در جنوب هند، بار دیگر در کانون توجه جهانی قرار گرفته است؛ آیینی که از دل سنت‌های هزارساله هندویی برخاسته و امروز به یاری هنر عکاسی، در قالبی تازه به جهانیان معرفی می‌شود.

در منطقه‌ی مالابار ایالت کرالا، تییام نه‌تنها یک آیین نمایشی بلکه نمادی از پیوند میان انسان، طبیعت و امر قدسی است. شرکت‌کنندگان با لباس‌های آیینی رنگین و نقوش مقدس، روح الهی را در خود می‌پذیرند و با رقص و سرود، نیایش جمعی خود را به نمایش می‌گذارند.

این آیین که فصل اجرای آن از اکتبر تا مه ادامه دارد، اوج برگزاری‌اش در ماه‌های دسامبر تا فوریه است؛ زمانی که هزاران نفر از سراسر هند برای تماشای این مراسم به کرالا می‌آیند. تییام برای مردمان این منطقه، زبان آیینی یادآور حضور الهی در جهان مادی است و نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی آن‌ها دارد.

در میان هنرمندان معاصر، ناوینت جایاکومار (Navneet Jayakumar)، عکاس و مستندساز هندی، با مجموعه جدید خود با عنوان «فراتر از نگاه استعماری» (Beyond the Colonial Gaze) کوشیده است چهره‌ای نو از تییام ارائه دهد. او که سال‌ها در لندن زندگی کرده، پس از ۱۲ سال به زادگاهش بازگشت تا ریشه‌های معنوی و بومی فرهنگ خود را از نو تجربه کند.

به گفته او، «تییام یادآور این حقیقت است که امر الهی درون و پیرامون ما حضور دارد. در روزگاری که انسان از ریشه‌هایش جدا شده، این آیین می‌تواند جهان ازهم‌گسیخته ما را شفا بخشد.»

جایاکومار با نگاهی قوم‌نگارانه و شاعرانه، از لباس‌ها، چهره‌ها و رقص‌های آیینی تصاویری خلق کرده که در مرز میان هنر مستند و بازنمایی معنوی قرار دارد. او باور دارد که عکاسی می‌تواند حافظه فرهنگی سرزمین مادری‌اش را از خطر فراموشی برهاند.

این مجموعه که در چند کشور اروپایی از جمله فرانسه، آلمان و ایتالیا به نمایش درآمده، نه تنها روایتگر بازآفرینی فرهنگی پس از استعمار است بلکه نمایانگر تلاشی انسانی برای احیای پیوند میان سنت و معاصریت محسوب می‌شود. در نگاه او، تییام نماد مقاومت در برابر نادیده‌انگاری تاریخی و فرهنگی است.

در سنت هنر ایرانی اسلامی نیز، همانند آیین تییام، رنگ، حرکت، و معنا به‌عنوان سه رکن وحدت‌بخش هنر قدسی شناخته می‌شوند. همان‌طور که خوشنویسی، نگارگری یا موسیقی ایرانی در جست‌وجوی تجلی حقیقت در فرم است، آیین تییام نیز تلاشی است برای به نمایش گذاشتن روح الهی در کالبد انسان و جامعه. این هم‌افق فرهنگی، زمینه‌ساز گفت‌وگویی بین‌المللی میان سنت‌های شرقی است؛ گفت‌وگویی که جایاکومار با زبان تصویر آن را بازآفرینی کرده است.

او در پایان نمایشگاه خود می‌گوید: «تصاویر من بازتاب فرهنگی است که روزگاری از سوی استعمار سرکوب و وحشی خوانده شد، اما امروز از نو در من و در مردم سرزمینم زنده است.»

تحلیل خبری و هنری:

بازگشت آیین تییام به‌واسطه نگاه مستندسازانه ناوینت جایاکومار، نه صرفاً یک رویداد هنری بلکه بازخوانی هویت فرهنگی در برابر تاریخ استعمار و گسست معنوی انسان معاصر است. این پروژه نشان می‌دهد که هنر، وقتی از بطن ایمان و حافظه قومی برخیزد، می‌تواند ابزاری برای احیای روح جمعی و بازسازی پیوند انسان با حقیقت قدسی باشد.

از منظر هنر ایرانی–اسلامی، این حرکت یادآور رسالت هنرمند مؤمن در حفظ میراث معنوی و انتقال ارزش‌های روحانی به نسل جدید است. همان‌گونه که نگارگر ایرانی در نقش‌های خود حقیقت را متجلی می‌سازد، جایاکومار نیز با دوربین خود به آیین تییام جان دوباره می‌بخشد؛ گویی تصویر، به نیایش بدل می‌شود.

در نتیجه، پروژه او فراتر از یک مستند تصویری است؛ بیانیه‌ای فرهنگی برای بازشناسی ریشه‌های مشترک انسان شرقی در مواجهه با جهانی که به سرعت از معنا تهی می‌شود.