ششمین نمایشگاه بین‌المللی توانمندی‌های روستایی و عشایری از ۱۶ تا ۱۹ مهرماه در تهران برگزار می‌شود؛ رویدادی با بیش از ۴۰۰ غرفه، ۵۰ غرفه فناوری و حضور گروه‌های موسیقی اقوام ایران.
به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، ششمین نمایشگاه بین‌المللی توانمندی‌های روستایی و عشایری روز پنج‌شنبه در محل دائمی نمایشگاه‌های بین‌المللی تهران آغاز به کار کرد. این رویداد از ۱۶ تا ۱۹ مهرماه ۱۴۰۵ میزبان مجموعه‌ای از ظرفیت‌های اقتصادی، فرهنگی، هنری و اجتماعی روستاها و مناطق عشایری کشور است و بستری برای معرفی دستاوردهای استان‌ها، تولیدکنندگان محلی، هنرمندان و فعالان حوزه فناوری فراهم می‌کند.
بر اساس اطلاعات اعلام‌شده درباره این نمایشگاه، برگزارکنندگان بیش از ۴۰۰ غرفه را برای معرفی توانمندی‌های استان‌های مختلف تدارک دیده‌اند. همچنین ۵۰ غرفه به استارتاپ‌ها و حوزه‌های فناوری اختصاص یافته است؛ بخشی که می‌تواند زمینه آشنایی بازدیدکنندگان با راهکارهای نوآورانه برای توسعه کسب‌وکارهای محلی و ارتقای فرصت‌های اقتصادی در مناطق روستایی را فراهم کند.
بااین‌حال، بخش فرهنگی و هنری نمایشگاه نیز جایگاه ویژه‌ای در برنامه‌های این رویداد دارد. پوشش‌های محلی، صنایع‌دستی، خوراکی‌های بومی، موسیقی نواحی و اجراهای مرتبط با سنت‌های اقوام ایرانی، جلوه‌هایی از تنوع فرهنگی کشور را در معرض دید عموم قرار می‌دهند.
نمایشگاه تهران؛ از اقتصاد محلی تا فرهنگ بومی
روستاها و مناطق عشایری ایران علاوه بر نقش اقتصادی در تولید محصولات کشاورزی، دامی و صنایع وابسته، بخش مهمی از میراث فرهنگی کشور را در خود جای داده‌اند. شیوه‌های سنتی تولید، هنرهای کاربردی، پوشاک محلی، آیین‌های جمعی و دانش بومی، بخشی از سرمایه فرهنگی جوامعی هستند که نسل‌به‌نسل تجربه‌های خود را منتقل کرده‌اند.
نمایشگاه توانمندی‌های روستایی و عشایری با گردهم‌آوردن این ظرفیت‌ها، امکان معرفی مستقیم تولیدات و هنرهای بومی به مخاطبان شهری را فراهم می‌کند. چنین رویدادهایی همچنین می‌توانند ارتباط میان هنرمندان، تولیدکنندگان، گردشگران، پژوهشگران و فعالان بازار را تقویت کنند.
صنایع‌دستی در این میان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا بسیاری از محصولات بومی، هم‌زمان ارزش کاربردی، زیبایی‌شناختی و هویتی دارند. دست‌بافته‌ها، سوزن‌دوزی‌ها، آثار چوبی، محصولات فلزی، دست‌ساخته‌های عشایری و هنرهای وابسته به زندگی روستایی، نمونه‌هایی از پیوند میان خلاقیت هنری و نیازهای روزمره جوامع محلی به شمار می‌روند.
موسیقی اقوام؛ ۵۰۰ اجراکننده در ۴۰ گروه
یکی از بخش‌های شاخص نمایشگاه امسال، اجرای موسیقی مناطق مختلف ایران است. طبق اطلاعات اعلام‌شده، ۵۰۰ نفر در قالب ۴۰ گروه، آواها و موسیقی نواحی کشور را به نمایش می‌گذارند.
موسیقی نواحی، افزون بر جنبه سرگرمی، حامل روایت‌های تاریخی، تجربه‌های جمعی، زبان‌ها و گویش‌های محلی و شیوه‌های زندگی اقوام ایرانی است. بسیاری از نغمه‌های بومی با کار، کوچ، کشاورزی، جشن‌ها، سوگواری‌ها و آیین‌های اجتماعی پیوند دارند و از همین رو، شناخت آن‌ها می‌تواند به درک بهتر تاریخ اجتماعی و تنوع فرهنگی ایران کمک کند.
اجرای زنده این موسیقی‌ها در یک نمایشگاه عمومی، فرصتی برای مواجهه مستقیم مخاطبان با گونه‌های متفاوت موسیقایی فراهم می‌آورد. چنین حضوری، به‌ویژه برای نسل جوان و بازدیدکنندگانی که امکان سفر به مناطق مختلف کشور را ندارند، می‌تواند دریچه‌ای برای آشنایی با میراث شنیداری ایران باشد.
البته معرفی موسیقی اقوام زمانی به حفاظت مؤثر از این میراث کمک می‌کند که اجراها صرفاً به جنبه نمایشی محدود نمانند و اطلاعاتی درباره خاستگاه نغمه‌ها، سازهای بومی، زبان اجرا، زمینه آیینی و هنرمندان محلی نیز در اختیار مخاطبان قرار گیرد.
«ای ایران، ای مرز پرگهر»؛ نماد همبستگی اقوام
در آیین افتتاحیه نمایشگاه، سرود «ای ایران، ای مرز پرگهر» با مشارکت اقوام مختلف ایرانی اجرا شد. انتخاب این اثر ملی در مراسم آغازین، پیوند میان تنوع فرهنگی و هویت مشترک ایرانی را برجسته کرد.
این سرود در حافظه جمعی ایرانیان جایگاهی شناخته‌شده دارد و اجرای آن با حضور اقوام گوناگون می‌تواند بر مفهوم همبستگی در عین تفاوت‌های زبانی، قومی و فرهنگی تأکید کند. در چنین چارچوبی، نمایشگاه فرصتی فراهم می‌کند تا هویت ملی نه به‌عنوان مجموعه‌ای یکدست، بلکه به‌مثابه پیوندی میان فرهنگ‌ها و سنت‌های متنوع معرفی شود.
پوشش‌های محلی، موسیقی‌های منطقه‌ای و صنایع‌دستی نیز در کنار این اجرای جمعی، جلوه‌های متفاوتی از این تنوع را به نمایش می‌گذارند. اهمیت چنین برنامه‌هایی به نحوه ارائه آن‌ها بستگی دارد: معرفی دقیق خاستگاه فرهنگی هر اثر و احترام به ویژگی‌های جوامع محلی می‌تواند از تبدیل میراث زنده به تصویری صرفاً تزئینی جلوگیری کند.
پوشاک محلی، صنایع‌دستی و خوراک‌های بومی
در بخش‌های مختلف نمایشگاه، اقوام ایرانی با پوشش‌های محلی، محصولات صنایع‌دستی و غذاها و خوراکی‌های منطقه‌ای از بازدیدکنندگان استقبال می‌کنند. این عناصر در کنار موسیقی و اجراهای محلی، تصویری چندوجهی از زندگی و فرهنگ جوامع روستایی و عشایری ارائه می‌دهند.
پوشاک محلی تنها پوششی برای استفاده روزمره نیست؛ رنگ، نقش، جنس پارچه، شیوه دوخت و تزئینات آن می‌تواند با اقلیم، منابع طبیعی، تاریخ محلی و باورهای اجتماعی ارتباط داشته باشد. به همین ترتیب، خوراک‌های بومی بازتابی از شرایط جغرافیایی، محصولات در دسترس و دانش انباشته‌شده در شیوه‌های آماده‌سازی و نگهداری مواد غذایی هستند.
از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، این جلوه‌ها را می‌توان در پیوند میان زیبایی، مهارت، کارکرد و زندگی اجتماعی بررسی کرد. بااین‌حال، هر منطقه ویژگی‌های فرهنگی و تاریخی خاص خود را دارد و نباید تمام سنت‌های محلی را به یک الگوی واحد نسبت داد.
فناوری و استارتاپ‌ها؛ فرصتی برای توسعه پایدار
اختصاص ۵۰ غرفه به استارتاپ‌ها و حوزه‌های فناوری، بُعد دیگری از نمایشگاه امسال را نشان می‌دهد. توسعه فناوری در مناطق روستایی می‌تواند به معرفی بهتر محصولات، گسترش بازار فروش، بهبود ارتباط مستقیم تولیدکنندگان با مشتریان و مستندسازی میراث فرهنگی کمک کند.
برای نمونه، ابزارهای دیجیتال و فروش آنلاین می‌توانند امکان عرضه گسترده‌تر صنایع‌دستی را فراهم کنند و وابستگی هنرمندان به واسطه‌های متعدد را کاهش دهند. فناوری‌های تصویربرداری و آرشیو دیجیتال نیز ظرفیت ثبت شیوه‌های تولید سنتی، موسیقی‌های محلی و دانش بومی را دارند؛ به شرط آنکه حقوق فرهنگی جوامع محلی و رضایت صاحبان این میراث رعایت شود.
با وجود این ظرفیت‌ها، حضور فناوری به‌تنهایی تضمین‌کننده توسعه نیست. دسترسی پایدار به اینترنت، آموزش مهارت‌های دیجیتال، حمایت از کسب‌وکارهای کوچک و ایجاد مسیرهای مؤثر برای فروش محصولات، از جمله عواملی هستند که می‌توانند دستاوردهای چنین نمایشگاه‌هایی را به فرصت‌های اقتصادی بلندمدت تبدیل کنند.
تحلیل بُراق حامیم
ششمین نمایشگاه بین‌المللی توانمندی‌های روستایی و عشایری را می‌توان فراتر از یک بازار عرضه محصولات محلی و در چارچوب معرفی سرمایه‌های فرهنگی ایران بررسی کرد. اهمیت این رویداد در کنار هم قرار گرفتن اقتصاد محلی، هنرهای سنتی، موسیقی نواحی، پوشاک بومی و فناوری است؛ عناصری که در صورت برنامه‌ریزی منسجم می‌توانند به تقویت پیوند میان میراث فرهنگی و توسعه معاصر کمک کنند.
از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، صنایع‌دستی و هنرهای بومی بخشی از تجربه تاریخی جوامع ایران را بازتاب می‌دهند. در بسیاری از این آثار، تناسب، نظم هندسی، نقش‌پردازی، مهارت دست و استفاده خلاقانه از مواد محلی اهمیت دارد. بااین‌حال، میراث هنری ایران به یک سبک یا الگوی واحد محدود نمی‌شود و تنوع منطقه‌ای آن باید با توجه به زمینه تاریخی و فرهنگی هر جامعه معرفی شود.
اجرای موسیقی اقوام و حضور هنرمندان محلی نیز می‌تواند به افزایش شناخت عمومی از میراث ناملموس کشور کمک کند. این هدف زمانی محقق می‌شود که نمایش عمومی با مستندسازی، آموزش، حمایت از استادکاران و انتقال مهارت به نسل‌های جدید همراه باشد. صرف نمایش یک محصول یا اجرای یک قطعه موسیقی، بدون توجه به شرایط تولید و انتقال آن، برای تضمین بقای این سنت‌ها کافی نیست.
از سوی دیگر، اختصاص غرفه به استارتاپ‌ها فرصتی برای پیوند اقتصاد خلاق با فناوری ایجاد می‌کند. فروش دیجیتال صنایع‌دستی، ثبت روایت‌های شفاهی و معرفی هنرمندان در بسترهای آنلاین می‌تواند دامنه مخاطبان را افزایش دهد. در این مسیر، رعایت مالکیت فکری، جلوگیری از بهره‌برداری بدون اجازه از طرح‌های بومی و پرداخت منصفانه به تولیدکنندگان اهمیت اساسی دارد.
در مجموع، ارزش راهبردی این نمایشگاه به نتایج ماندگار آن وابسته است: آیا ارتباط میان تولیدکنندگان و بازار ادامه می‌یابد؟ آیا هنرمندان محلی پس از پایان رویداد نیز از فرصت‌های فروش و معرفی برخوردار می‌شوند؟ و آیا موسیقی، پوشاک و صنایع‌دستی در قالب برنامه‌های آموزشی و مستندسازی حمایت خواهند شد؟ پاسخ عملی به این پرسش‌ها می‌تواند نمایشگاه را از یک رویداد چندروزه به ابزاری برای تقویت اقتصاد فرهنگی، پاسداشت تنوع هویتی و انتقال میراث ایران به نسل‌های آینده تبدیل کند.
مطالب جالب
خوشنویسان ایران قرآن نوشتند
داریوش عیاری، درگذشت
پوشش بیمه اجتماعی روستاییان و عشایر به ۴۰.۶۷٪ رسید