چاپ هنری؛ مقولهای که در دنیای پست مدرن امروزی به نوعی هاله قداست را از اثر هنری گرفته و آن را حتی در میان افرادی که توانایی کافی برای خرید اصل اثر را ندارند ترویج داده است.
به گزارش پایگاه خبری بُراق حامیم، هنر چاپ گرچه از قدیم وجود داشته است، اما در قرن پانزدهم با ابداعات و تفکراتی نو در اروپا وارد مرحله جدیدی شد. رشته چاپ نیز با کاملترشدن، تدریجاً بهصورت چاپ برجسته و گراورهای دستی بر روی چوب و گراورهای گود برای تصویرها ادامه پیدا کرد. البته باید دانست که از دوران باستان آثاری از انواع چاپ هنری بهجا مانده است.
آثاری همچون تمدن هخامنشیان، قدیمیترین آثار بهجامانده مثل لوح های گِلی، مدارک مالیاتی و حک مهرهای شخصی و تصاویر و نمادهای از اجتماع ایران باستان یا اسامی شاهان، از ایندستاند.
امرزوه از چاپ هنری و گراوُرسازی (به فرانسوی: gravure) در وهلهی نخست دوستداران هنر را که علاقه قابل توجهی به تماشای آثار هنرمندان بزرگی مثل محمد احصایی و حسین زندهرودی در محل کار یا منزلشان دارد، به وجد میآورد، اما با نگاهی عمیقتر برخی سوالات در این زمینه مطرح میشوند؛ اینکه برای مثال آیا با تکثیر این آثار، اصالت و قیمت اثر اصلی خدشهدار نمیشود، سود فروش اثر منتشرشده به چه کسی میرسد، چاپ آثار هنری چه پروتکلهایی دارد و سوالاتی از این دست.
در همین راستا به گفتوگو با سعید باباوند، منتقد هنری پرداختیم تا جزییات را از زبان کسی که باید بشنویم.
چاپ هنری؛ بازنشر یا بازتولید؟
این منتقد هنری در ابتدا ضمن اشاره به این نکته که این آثار بازنشر یا بازتولید نیستند، اظهار کرد: «آثار چاپ میشوند و اثر چاپی یک کار مستقل از اثر اصلی است. چاپ هنری از دوران رنسانس توجه هنرمندان را جلب کرد و از قرن هفدهم در جهان هنر چاپ هنری یا دستی به عنوان اثر مستقل جایش را باز کرد و هنرمند نوعی از اثر قابل تکثیر را در مقابل اثر یونیک شروع به تولید کرد.»
وی ادامه داد: «ما هنرهای قابل تکثیر داریم. مانند عکاسی، مجسمهسازی و …؛ یکی از این هنرهای قابل تکثیر نیز اثر چاپی است و امروز هم در دنیا یکی از شاخههای مهم هنرهای تجسمی، هنر چاپ دستی است. در هنر چاپ دستی یا هنرمند خودش چاپ کار است و مستقیما کار را چاپ میکند؛ یا اینکه چاپ اثرش را به دست شخص دیگری میسپارد. کسی که تخصص فنی چاپ دارد کار را میگیرد و اثر چاپی تولید میکند.»
باباوند اضافه کرد: «چاپ دستورالعمل و قاعده دارد. وقتی یک اثر از هنرمند چاپ میشود، هنرمند باید الزاما پای اثر را امضا کند. حالا برای امضای آن میتواند نسخه دریافت کند یا درصد از فروشش بگیرد و یا امتیاز اثر را بفروشد. به هر تقدیر و تحت هر نوع از مناسبات مالی، اثری که چاپ میشود با امضای هنرمند ارزشیابی میشود.»
وی ادامه داد: «چاپ اثر هنری بازتولید نیست بلکه خودش یک اثر مستقل است و خلق اثر هنری است به علاوه اینکه حتما تحت اشراف هنرمند و با امضای هنرمند انجام میشود. در حکم نسخه اصلی است و هر هنرمندی خودش میداند با چاپکارش چطور معامله کند. درصد بگیرد، تعدادی از آثار را بگیرد یا امتیاز بفروشد.»
فلسفهی چاپ آثار هنری
باباوند ضمن اشاره به این نکته که چاپ یک شاخه هنری است، درباره فلسفه چاپ آثار هنری گفت: «مثل این میماند که شما بپرسید فلسفه خلق نقاشی چیست. خب یک عده وجود دارند که باید نقاشی کنند تا حالشان خوب شود. یک عده هم هستند که باید کار چاپی کنند تا حالشان خوب شود. چرا آدمها باید کار چاپ کنند؟ چون چاپ یک شاخه هنری است و آدمها با انجام اثر چاپی، یک اثر هنری خلق میکنند.»
این منتقد هنری ادامه داد: «چاپ اثر هنری پروتکلهای نسبتا دقیقی دارد. شما زمانی که یک اثری را چاپ و امضا میکنید در سمت چپ کار میبایست شمارهی نسخه یا به قول فرنگیها ادیشن را هم بنویسید. مثلا شما از یک کلیشه بیست نسخه چاپ گرفتهاید، میبایست زیر هر کدام از نسخهها شمارهی نسخه را بنویسید به ترتیب یک از بیست، دو از بیست، سه از بیست و… تا وقتی مخاطب کارتان را میبیند بداند که اولا از این کلیشه تنها بیست نسخه چاپ شده و ثانیا آن اثری که در دست دارد کدام یکی از نسخهها است. و اگر چاپکاری به اشتباه دو تا شمارهی همسان در مجموعهی ادیشنهایش داشته باشد هر دو نسخه باطل میشود. همچنین چاپکار باید بعد از اتمام کارش کلیشهاش را معدوم کند. و البته اینها بخش کمی از پروتکل چاپ است و قواعدش بیشتر از اینها است. یعنی چاپ حساب و کتاب دقیقی دارد. اینکه در مملکت ما جای نیفتاده یک بحث دیگری است.»
یک اثر چاپی چه قیمتی دارد؟
باباوند در ادامه درباره یکی دیگر از غرضهای چاپ آثار هنری صحبت کرد و گفت: «کار چاپی قیمتش پایینتر از کار تکنسخه است. مثلا فرض بفرمایید که یک کار ۵۰ در ۷۰ آقای حسین زندهرودی قیمتش الان در بازار در حدود ۷۰۰ میلیون تومان است. اما اثر چاپی آقای زندهرودی هست که شما در بازار این را با قیمت ۴۰ میلیون تومان نیز میتوانید تهیه کنید. شما درواقع وقتی آن را خریداری میکنید، یک کار اورجینال دارید که متعلق به زندهرودی است و آن را امضا هم کرده است. شما لذت میبرید که یک کار زندهرودی در منزلتان دارید یا احصایی یا هر هنرمند بزرگ دیگری اما آن قیمت کار تکنسخه را هم پرداخت نکردهاید. در واقع این یک قاعدهی اقتصادی برای کارهای تکثیری است که قیمت اثر تکنسخه با تکثیر، به تعداد نسخهها تقسیم میشود؛ یعنی مثلا هنرمندی که قیمت کار تکنسخهی ۵۰ در ۷۰ اش ۵۰۰ میلیون است وقتی ۱۰ نسخه از یک کارش تکثیر میکند ۵۰۰ میلیون تقسیم بر ۱۰ میشود و قیمت هر ادیشن مشخص میشود. البته در مملکت ما چون هنرمندان زیاد گران نیستند، تقسیم بر نصف ادیشن میکنیم.»
وی همچنین به یکی از وظایف چاپ دستی اشاره کرد و گفت: «یکی از کارهایی که چاپ دستی انجام میدهد، ترویج هنر برای تودههاست؛ مثلا اهالی هنر که جیبشان عموما خالی است و البته علاقمند به خرید آثار هنری هم هستند و نمیتوانند کار تکنسخه را بخرند، بنابراین کار چاپی را راحتتر خریداری میکنند. همچنین باید اضافه کنم که چاپ دستی بیان خاص خودش را دارد که با رسانههای هنری دیگر متفاوتش میکند. در واقع تصویری که شما با چاپ دستی خلق میکنید ویژگیهای مختص خودش را دارد و این مزیت بزرگی است.»
انواع تکنیک های چاپ دستی
سیلوگرافی: این روش شامل دو تکنیک چاپ لینولئوم و چاپ چوب است.
کالکوگرافی: کالکوگرافی همان روش حکاکی روی فلز است و به چهار روش چاپ اچینگ، چاپ درای پوینت، چاپ مزوتینت و چاپ آکواتینت انجام میشود.
لیتوگرافی: همان تکنیک چاپ دستی لیتوگرافی یا سنگی در گذشته است که البته امروزه از صفحات فلزی نیز در آن استفاده میکنند.
سریگرافی: چاپ سیلک اسکرین یا چاپ با شابلون است.
پایان پیام/ سردبیر
مطالب جالب
نمایش همزمان هر ۸۸ نقاشی ونگوگ در هلند
نقاشی دیواری مکلمور در ویرانههای غزه
کریستیز نخستین حراج هنر را در ابوظبی برگزار میکند