مسجد جامع سن پترزبورگ با الهام از معماری برجستهی اصفهان و سمرقند، ترکیبی بینظیر از عناصر هنر ایرانی–اسلامی را در دل پایتخت فرهنگی روسیه به نمایش گذاشته و به یکی از پربازدیدترین جاذبههای گردشگری این شهر بدل شده است.
بهگزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، مسجد جامع سن پترزبورگ (Saint Petersburg Mosque) که بین سالهای ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۳ میلادی بهدست معمار روس، نیکلای واسیلیف، بر اساس الگوی مقبره تیمور لنگ در سمرقند ساخته شد، در زمان بهرهبرداری بزرگترین مسجد اروپا بود. ایوان مرکزی باشکوه، منارههای ۴۹ متری با گنبد لاجوردی و دیوارهای سنگ گرانیت خاکستری، همه از شاخصههای بارز این بنای اصیلاند که بهروشنی رگههای هنر ایرانی–اسلامی را در خود جای دادهاند.
درون مسجد، نقوش هندسی آجری و موزاییکهای آبی فیروزهای همراه با تزئینات خوشنویسی قرآنی و زیورآلات شرقی، جلوهی گرم و روحنواز معماری ایرانی را بهخوبی منتقل میکند. ورودی منظم و متقارن مسجد، یادآور سردرهای مساجد تاریخی اصفهان است و گنبد مشهور آن که با کاشیهای آبی روشن پوشیده شده، از دوردستهای باف توریستی سن پترزبورگ نمایان است.
امروزه این بنا توانِ پذیرایی از بیش از ۱۰ هزار نفر را دارد و علاوه بر عملکرد عبادی، بهعنوان مرکزی فرهنگی و هنری فعالیت میکند. بازدیدکنندگان میتوانند در فضای داخلی مسجد به تماشای قطعات سفالی آبی و طلایی، نقوش گلوبوته و ایوانهای مزین به طرحهای ایرانی بنشینند و با تماشای فیلم و عکسهای اختصاصی ما، بیشتر با جزئیات هنر ایرانی–اسلامی این اثر آشنا شوند.
در ادامه، جزئیات بیشتری از ابعاد تاریخی، معماری و فرهنگی مسجد جامع سن پترزبورگ آورده شده است:
🏛️ تاریخچه و مضمون هدیه
- پیشینه هدیه: این مسجد به مناسبت صدمین سالگرد آغاز حکومت حاکم بخارا در اوایل قرن بیستم، هدیهای از سوی او به سلطان وقت سن پترزبورگ بود. انتخاب الگوی معماری سمرقند و اصفهان، نه تنها نشاندهنده احترام حاکم بخارا به پیشینه مشترک هنر اسلامی بود، بلکه گواه پیوندهای فرهنگی عمیق میان دو ملت.
- دوره ساخت: عملیات ساختمانی از سال ۱۹۱۰ آغاز و تا ۱۹۱۳ ادامه یافت. پروژه تحت نظارت معمار روس، نیکلای واسیلیف، اجرا شد که پیش از آن در طراحی کلیساها و ساختمانهای دولتی تبحر داشت.
🕌 عناصر برجستهی معماری
- ایوان مرکزی
- طاق عظیم گنبددار با آرایش آجری ترکیبی از هفت رنگ آجر قرمز تا آجری آبی روشن
- سردر مزین به کاشیهای هندسی الهامگرفته از مسجد شیخ لطفالله اصفهان
- گنبد لاجوردی
- قطر حدود ۲۴ متر و ارتفاع تا تاج گنبد ۳۵ متر
- پوشش کاشیهای مینایی با گلوبوتههای طلایی و خطوط کوفی مزین به نام الله و محمد
- منارهها
- دو منارهی ۴۹ متری که با پوشش موزاییکی فیروزهای و طلایی پوشیده شدهاند
- هر مناره شامل سه طبقه طَبقات طاقنما و همراه با نردههای مرصع کاری
- نما و تزئینات
- دیوارهای سنگ گرانیت خاکستری با حجاریهای زهدار
- ترکیب خوشنویسی ثلث و نسخ در قابهای کاشیکاری
- طاقنماهای جانبی پوشیده از آیینهکاری ریزقلم
🎨 جنبههای هنری و ترکیب فرهنگی
- هنر موزاییک: استفاده از قطعات ششگوش فیروزهای و آینهکاری معرق از دستساختههای هنر ایرانی
- نقوش هندسی: الگوهای پیچیده هشترای و ستارهای که سمبل وحدت و بینهایتی هستند
- خوشنویسی: آیات منتخب از قرآن کریم بهخط ثلث در لبهی گنبد و سردر ورودی
🌍 جایگاه گردشگری و فرهنگی
- ظرفیت و بازدید: گنجایش بیش از ۱۰ هزار نفر و میانگین بازدید روزانهی ۳۰۰۰ گردشگر
- فعالیتهای فرهنگی: نمایشگاههای قرآنخوانی، کارگاههای خوشنویسی و نمایش فیلمهای مستند درباره هنر اسلامی
- دسترسی: دسترسی پیاده از ایستگاه متروی «مسجد جامع» و قرارگیری در کنار رودخانه نوا که امکان تورهای قایقی و پیادهروی در اطراف این اثر را فراهم میآورد
با این توضیحات، مسجد جامع سن پترزبورگ نه تنها یک بنای مذهبی بلکه موزهای زنده از هنر ایرانی–اسلامی در قلب اروپا محسوب میشود که ترکیب بینظیری از تاریخ، معماری و فرهنگ را به جهانیان عرضه میدارد.
مطالب جالب
معبد داش کسن ویر با حجاری های اژدها
انیمیشن ماینکرافتی مسیح جدید
بازآفرینی قصههای مجید در میدان نقشجهان