حکمت ۱۴۷ نهج‌البلاغه؛ مانیفست جاودانه علم

حکمت ۱۴۷ نهج‌البلاغه، در گفت‌وگوی عمیق امیرالمؤمنین(ع) با کمیل بن زیاد، جایگاه علم، عالمان ربانی و بحران نادانی در جوامع انسانی را تبیین می‌کند.

حکمت ۱۴۷ نهج‌البلاغه، از برجسته‌ترین و ژرف‌ترین بیانات امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب(ع)، تصویری جامع از نسبت علم، انسان و جامعه ارائه می‌دهد؛ متنی که فراتر از یک موعظه اخلاقی، به‌منزله منشور معرفتی تمدن اسلامی شناخته می‌شود.

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، این حکمت در قالب گفت‌وگویی شبانه میان امام علی(ع) و یار وفادارش کمیل بن زیاد نخعی، در فضایی رازآلود و خارج از شهر، شکل می‌گیرد؛ جایی که امام با آهی از سر اندوه، حقیقتی بنیادین را آشکار می‌سازد:

«دل‌ها ظرف‌اند و بهترین آن‌ها، نگهدارنده‌ترین آن‌هاست».

امیرالمؤمنین(ع) در این حکمت، انسان‌ها را به سه گروه اصلی تقسیم می‌کند: عالِم ربانی، متعلّم در مسیر نجات، و توده‌های سرگردان. این تقسیم‌بندی، تحلیلی جامعه‌شناختی و عمیق از ساختار فکری جوامع ارائه می‌دهد که همچنان پس از قرن‌ها، کارآمد و قابل تطبیق با شرایط امروز جهان اسلام است.

در ادامه، امام علی(ع) با بیانی روشن و استدلالی، علم را برتر از مال معرفی می‌کند و شش دلیل بنیادین برای این برتری برمی‌شمارد؛ از جمله اینکه علم، نگهبان انسان است، در حالی که مال نیازمند نگهبانی است. علم با بخشش فزونی می‌یابد اما مال با خرج‌کردن کاهش پیدا می‌کند. همچنین آثار علم باقی می‌ماند، در حالی که آثار مال با زوال آن از میان می‌رود.

این نگاه، ریشه در فرهنگ ایرانی ـ اسلامی دارد؛ فرهنگی که همواره دانش، حکمت و معرفت را زیربنای هنر، تمدن و هویت خود دانسته است. از حکمت اشراقی سهروردی تا نگارگری، خوشنویسی و معماری اسلامی، همگی بازتاب همین اصالت علم و معنا هستند.

امام علی(ع) در بخش دیگری از این حکمت، به بحران نبودِ حاملان شایسته علم اشاره می‌کند و چهار گروه را برمی‌شمارد که شایستگی حمل علوم الهی را ندارند؛ از عالمان دنیاطلب تا پیروان بی‌بصیرت و انسان‌های اسیر شهوت و ثروت. این بخش، هشداری صریح نسبت به خطر تحریف دین و سوءاستفاده ابزاری از علم است؛ هشداری که در عصر رسانه و اطلاعات، بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.

با این حال، امام(ع) تأکید می‌کند که زمین هرگز از حجت الهی خالی نمی‌ماند؛ خواه آشکار و خواه پنهان. این گزاره، یکی از بنیادی‌ترین باورهای شیعه را تبیین می‌کند و نقش عالمان ربانی را به‌عنوان حافظان حجت و حقیقت الهی برجسته می‌سازد.

در پایان این حکمت، امام علی(ع) با حسرتی آمیخته به امید، از اشتیاق خود برای دیدار این بندگان خاص خدا سخن می‌گوید؛ عالمانی که با بدن در دنیا و با روح در ملکوت زندگی می‌کنند و خلفای الهی بر زمین‌اند.

این حکمت، نه‌تنها متنی دینی، بلکه اثری فرهنگی ـ تمدنی است که می‌تواند الهام‌بخش هنرمندان، اندیشمندان و سیاست‌گذاران فرهنگی در مسیر احیای جایگاه علم و اخلاق در جامعه امروز باشد.

منبع خبر: نهج‌البلاغه، حکمت ۱۴۷ / شروح معتبر نهج‌البلاغه (مکارم شیرازی، ابن‌ابی‌الحدید، ابن‌میثم بحرانی)
تنظیم: پایگاه خبری هنری بُراق حامیم

تحلیل پایانی خبر

حکمت ۱۴۷ نهج‌البلاغه را می‌توان «مانیفست معرفتی تمدن اسلامی» دانست؛ متنی که بحران‌های معرفتی امروز، از سطحی‌گرایی تا سلطه ثروت بر ارزش‌ها، را پیشاپیش تشخیص داده است. این حکمت نشان می‌دهد که بدون علمِ متعهد و عالمِ ربانی، جامعه به توده‌ای سرگردان بدل می‌شود که به‌راحتی ابزار قدرت، رسانه و ثروت خواهد شد. بازخوانی این حکمت در فضای فرهنگی امروز، ضرورتی تمدنی است نه صرفاً دینی.