رهایی آگاهانه؛ بازاندیشی هنرمندان در پایان سال ۲۰۲۵

در پایان سال ۲۰۲۵، بسیاری از هنرمندان با بازنگری در مسیر حرفه‌ای خود، به‌جای افزودن فعالیت‌های تازه، به رهاسازی آگاهانه تعهدات ناکارآمد روی آورده‌اند.

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، هم‌زمان با پایان سال میلادی ۲۰۲۵، موجی از بازاندیشی آرام اما عمیق در میان هنرمندان مستقل و فعالان هنرهای تجسمی و فرهنگی شکل گرفته است؛ بازاندیشی‌ای که به‌جای تمرکز بر «اهداف جدید»، بر «رها کردن آنچه دیگر کارآمد نیست» تأکید دارد. این رویکرد، برگرفته از یادداشت تحلیلی کارولین ادلاند، نویسنده و تحلیل‌گر حوزه اقتصاد هنر، در رسانه‌های تخصصی هنر غربی است. (منبع: مقاله Carolyn Edlund)

ادلاند در این تحلیل تأکید می‌کند که سال گذشته، سال پاداش دادن به تلاش پراکنده و فعالیت‌های نمایشی نبوده، بلکه سالی بوده که به‌صورت خاموش ناکارآمدی‌ها را آشکار کرده است. این نگاه، با آموزه‌های عمیق هنر ایرانی–اسلامی نیز هم‌خوانی دارد؛ جایی که «تزکیه»، «حذف زوائد» و «خلوص نیت» همواره مقدمه تعالی و رشد شمرده شده‌اند.

رهاسازی؛ نه عقب‌نشینی، بلکه تشخیص درست

در سنت هنر ایرانی اسلامی، «کم‌کردن» همواره بخشی از سلوک هنری بوده است؛ چه در خوشنویسی که حذف اضافات به کمال خط می‌انجامد و چه در معماری که خلوت و سکوت، معنا می‌آفریند. ادلاند نیز در تحلیل خود تأکید دارد که رها کردن تعهدات ناکارآمد، به معنای شکست نیست، بلکه نشانه تشخیص صحیح و بلوغ حرفه‌ای است.

بسیاری از هنرمندان در سال ۲۰۲۵ به فعالیت‌هایی ادامه دادند که دیگر بازده اقتصادی یا معنوی نداشت؛ نمایشگاه‌هایی با هزینه بالا و مخاطب محدود، پلتفرم‌های دیجیتال پرزحمت اما کم‌اثر، و سیاست‌های قیمت‌گذاری‌ای که از ترس بازار شکل گرفته بود، نه بر پایه پایداری. این وضعیت، شباهت قابل‌توجهی با مفهوم «اسراف پنهان» در فرهنگ اسلامی دارد؛ جایی که انرژی و زمان، بی‌ثمر مصرف می‌شود.

شلوغی رسانه‌ای و توهم پیشرفت

یکی از مهم‌ترین محورهای این گزارش، نقد جدی «شلوغ‌کاری رسانه‌ای» به‌ویژه در شبکه‌های اجتماعی است. ادلاند تأکید می‌کند که تولید محتوای مداوم بدون تعامل واقعی، الزاماً به فروش یا ارتباط مؤثر با مخاطب منجر نمی‌شود. این نکته برای هنرمندان ایرانی نیز اهمیت ویژه دارد؛ چراکه حضور بی‌هدف در فضای مجازی می‌تواند جای تأمل، خلق و ارتباط عمیق با مخاطب را بگیرد.

بر اساس این گزارش، برخی هنرمندان غربی حتی تصمیم گرفته‌اند به‌طور کامل لینک شبکه‌های اجتماعی خود را حذف کنند و به روش‌های مستقیم‌تر و انسانی‌تر فروش و ارتباط روی آورند؛ رویکردی که با روح «هنر متعهد» و مخاطب‌محور ایرانی اسلامی هم‌سو است.

نه گفتن؛ مقدمه بله‌های اصیل

این گزارش تأکید می‌کند که هر چیزی که کنار گذاشته می‌شود، لزوماً نیاز به جایگزین فوری ندارد. در اندیشه اسلامی، «وقفه» و «تفکر» جایگاهی بنیادین دارد. گاهی سکوت، از هزاران اقدام شتاب‌زده پربارتر است. رها کردن یک تعهد، به هنرمند اجازه می‌دهد تا با بصیرت، مسیر آینده خود را انتخاب کند.

پایان سال؛ زمان رهایی، نه بازسازی نمایشی

در جمع‌بندی این گزارش آمده است که پایان سال، زمان نمایش موفقیت یا اثبات خود نیست. بلکه فرصتی است برای سبک‌تر شدن، پالایش مسیر و حمل‌کردن آنچه با کرامت انسانی، ارزش‌های فرهنگی و پایداری حرفه‌ای هم‌خوانی دارد.

تحلیل پایانی | نگاه بُراق حامیم

از منظر پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، این رویکرد جهانی را می‌توان هشداری جدی برای جامعه هنری ایران نیز دانست. هنر ایرانی اسلامی همواره بر معنا، تعادل و حکمت استوار بوده است. در شرایطی که فشار اقتصادی و رسانه‌ای، هنرمندان را به تکثیر بی‌وقفه فعالیت‌ها سوق می‌دهد، بازگشت به اصل «انتخاب آگاهانه» ضرورتی حیاتی است.

رهاسازی تعهدات بی‌ثمر، نه‌تنها تهدید نیست، بلکه فرصتی برای احیای هویت هنری، تعمیق ارتباط با مخاطب و بازتعریف نسبت هنر با اقتصاد و اخلاق است. شاید مهم‌ترین دستاورد سال، نه آنچه به دست آورده‌ایم، بلکه آن چیزی باشد که با شجاعت از آن عبور کرده‌ایم.