تاب‌آوری هنرمند در آینه کتاب «چرا تئاتر؟»

مترجم کتاب «چرا تئاتر؟» می‌گوید این اثر با بازتاب تجربه هنرمندان در دوران کرونا، ضرورت حضور در تئاتر و شیوه مواجهه با بحران را روشن می‌کند.

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم به نقل از ایبنا (خبرگزاری کتاب ایران)، معین محب‌علیان، مترجم کتاب «چرا تئاتر؟»، در گفت‌وگویی به بررسی ابعاد محتوایی این اثر پرداخت و تأکید کرد که این کتاب بازتاب‌دهنده تاب‌آوری هنرمندان و نوع مواجهه آنان با بحران‌های معاصر، به‌ویژه دوران کرونا، است.

محب‌علیان با اشاره به شکل‌گیری این پروژه پژوهشی گفت: «کتاب محصول نگاهی پژوهشی در دوران کروناست؛ زمانی که ناشری در برلین این پرسش بنیادین را مطرح کرد و از کارگردانان برجسته جهان خواست با توجه به شرایط جبری کرونا به این پرسش پاسخ دهند که چرا تئاتر؟» به گفته او، لحظه طرح این پرسش، نقطه عطفی برای جامعه تئاتری بود و شکافی جدی میان پیش و پس از آن ایجاد کرد.

او معتقد است طرح پرسش «چرا تئاتر؟» فراتر از یک سؤال نظری، به بازاندیشی در ماهیت هنرهای نمایشی انجامید. در شرایطی که سالن‌ها تعطیل شدند و امکان اجرای صحنه‌ای به حداقل رسید، هنرمندان ناگزیر شدند نسبت خود را با زیست هنری و ضرورت حضورشان در این عرصه بازتعریف کنند. این بازتعریف، به گفته مترجم کتاب، نوعی مواجهه آگاهانه با بحران بود که اکنون در قالب مجموعه‌ای از دیدگاه‌های متنوع در دسترس مخاطبان قرار دارد.

محب‌علیان درباره ویژگی چندصدایی کتاب توضیح داد: «دیدگاه‌های متنوع هنرمندان در این اثر، آن را به یک بافت چندلایه تبدیل کرده است؛ مانند فرش دستباف ایرانی با نقش و نگارهای گوناگون.» او تأکید کرد که تک‌صدایی بودن یک اثر می‌تواند دامنه تحلیل را محدود کند، اما حضور صداهای مختلف از کارگردانان برجسته جهان، امکان شکل‌گیری نوعی فراشناخت جمعی را فراهم کرده است. به باور او، وقتی مخاطب با روایت‌ها و تجربه‌های متنوع روبه‌رو می‌شود، می‌تواند وضعیت خود و جامعه‌اش را عمیق‌تر تحلیل کند.

این مترجم همچنین به وجه زیبایی‌شناختی کتاب اشاره کرد و گفت: «نگاه خلاقانه و زیبایی‌شناسی در اوج تنگنا را در این اثر می‌توان پیدا کرد؛ اینکه چگونه می‌شود با حداقل امکانات و حمایت، به زیست هنری ادامه داد.» او توضیح داد که کتاب نه‌تنها برای کارگردانان و فعالان حرفه‌ای تئاتر، بلکه برای دانشجویان، فارغ‌التحصیلان و حتی مخاطبان این هنر نیز الهام‌بخش است.

به گفته محب‌علیان، کتاب «چرا تئاتر؟» مانند آینه‌ای عمل می‌کند که رفتارهای ناخودآگاه هنرمندان را بازتاب می‌دهد و به آن‌ها آگاهی می‌بخشد. او افزود: «بسیاری از کنش‌های ما در عرصه هنر ناآگاهانه شکل می‌گیرد، اما این کتاب کمک می‌کند جایگاه خود را در مسیر حرفه‌ای‌مان تشخیص دهیم و ضرورت حضورمان را در این رشته بهتر درک کنیم.»

این اثر در بستر تجربه جهانی همه‌گیری کرونا شکل گرفت؛ دوره‌ای که هنرهای نمایشی با یکی از سخت‌ترین بحران‌های تاریخ معاصر خود مواجه شدند. تعطیلی سالن‌ها، محدودیت‌های اجتماعی و کاهش حمایت‌های مالی، بسیاری از گروه‌های نمایشی را با چالش بقا روبه‌رو کرد. با این حال، کتاب «چرا تئاتر؟» نشان می‌دهد که همین تنگنا می‌تواند به فرصتی برای بازاندیشی در ماهیت هنر و نقش اجتماعی آن تبدیل شود.

تحلیل خبر:

انتشار کتاب «چرا تئاتر؟» را می‌توان بخشی از جریان جهانی بازتعریف هنر پس از بحران کرونا دانست. این اثر نه‌تنها مستندی از تجربه هنرمندان در شرایط اضطرار است، بلکه بستری برای گفت‌وگوی میان نسل‌ها و فرهنگ‌های مختلف تئاتری فراهم می‌کند. اهمیت چندصدایی بودن کتاب، آن را به الگویی از هم‌افزایی فکری تبدیل کرده است؛ الگویی که با سنت ایرانی گفت‌وگو و تکثر دیدگاه‌ها نیز همخوانی دارد.

از منظر فرهنگی، این کتاب می‌تواند به تقویت خودآگاهی حرفه‌ای در میان هنرمندان ایرانی کمک کند. وقتی هنرمند ایرانی تجربه خود را در کنار روایت‌های جهانی قرار می‌دهد، می‌تواند جایگاه خویش را در نقشه تئاتر جهان بازتعریف کند. همچنین تأکید بر تاب‌آوری و تداوم زیست هنری با حداقل امکانات، پیام مهمی برای نسل جوان تئاتر دارد؛ نسلی که با چالش‌های اقتصادی و اجتماعی متعددی روبه‌رو است.