داریوش عیاری، درگذشت

داریوش عیاری، فیلم‌بردار باسابقه سینمای ایران و برادر کیانوش عیاری، جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵ درگذشت؛ خانه سینما خبر درگذشت او را تأیید کرد.

آغاز فعالیت حرفه‌ای از «تنوره دیو»

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، داریوش عیاری، فیلم‌بردار پیشکسوت سینمای ایران، روز جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵ درگذشت. هنرآنلاین گزارش داد که او بر اثر سکته جان باخته است و خانه سینما این خبر را تأیید کرده است.

عیاری متولد سال ۱۳۲۵ بود و در رشته روزنامه‌نگاری تحصیل کرد. او فعالیت حرفه‌ای خود در سینما را با فیلم‌برداری فیلم «تنوره دیو» در سال ۱۳۶۴ آغاز کرد؛ اثری به نویسندگی و کارگردانی برادرش، کیانوش عیاری، که از فیلم‌های مهم آغاز مسیر حرفه‌ای این کارگردان به شمار می‌رود.

داریوش عیاری طی چند دهه فعالیت، در مقام فیلم‌بردار با آثار متعددی از سینمای ایران همکاری کرد. نام او در تیتراژ فیلم‌هایی دیده می‌شود که در ژانرها و دوره‌های متفاوت سینمای ایران ساخته شده‌اند و بخشی از کارنامه تصویری سینمای پس از انقلاب را شکل می‌دهند.

کارنامه تصویری؛ از «دختری با کفش‌های کتانی» تا «خانه پدری»

از جمله آثار شناخته‌شده‌ای که عیاری فیلم‌برداری آن‌ها را بر عهده داشت، می‌توان به «دختری با کفش‌های کتانی»، «زندان زنان»، «سه زن»، «خانه پدری»، «جاده قدیم»، «این سیب هم برای تو» و «راز مینا» اشاره کرد. «کاناپه» و «ویلای ساحلی» نیز در فهرست آثار ثبت‌شده در گزارش هنرآنلاین درباره کارنامه او قرار دارند.

این فهرست نشان می‌دهد که فعالیت عیاری به همکاری با یک فیلم‌ساز یا یک گونه سینمایی محدود نبود. او در پروژه‌هایی حضور داشت که هر یک به موضوعات، شخصیت‌ها و فضاهای متفاوتی می‌پرداختند؛ از روایت‌های اجتماعی و خانوادگی تا داستان‌هایی درباره روابط انسانی و مسائل جامعه معاصر.

فیلم‌برداری در سینما صرفاً ثبت رخدادهای مقابل دوربین نیست. انتخاب زاویه دید، ترکیب‌بندی قاب، فاصله دوربین از شخصیت‌ها، کیفیت نور و حرکت تصویر می‌توانند بر برداشت مخاطب از داستان تأثیر بگذارند. به همین دلیل، بررسی کارنامه فیلم‌بردارانی مانند عیاری برای شناخت تاریخ بصری سینمای ایران اهمیت دارد.

همکاری هنری با کیانوش عیاری

داریوش عیاری برادر کیانوش عیاری، نویسنده و کارگردان باسابقه سینمای ایران، بود. همکاری این دو در «تنوره دیو» از نقاط قابل‌توجه کارنامه حرفه‌ای آن‌هاست. کیانوش عیاری در مقام کارگردان، جهان داستانی فیلم را شکل می‌داد و داریوش عیاری در مقام فیلم‌بردار، در تبدیل آن جهان به تصویر سینمایی نقش داشت.

همکاری میان کارگردان و فیلم‌بردار، به‌ویژه هنگامی که در چند مرحله از فعالیت حرفه‌ای ادامه پیدا می‌کند، می‌تواند به شکل‌گیری زبان بصری منسجم کمک کند. بااین‌حال، برای ارزیابی دقیق سبک شخصی داریوش عیاری باید به بررسی قاب‌بندی‌ها، نورپردازی‌ها و تصمیم‌های تصویری او در هر فیلم پرداخت؛ صرف فهرست آثار برای نسبت‌دادن ویژگی‌های سبکی مشخص کافی نیست.

واکنش خانه سینما به درگذشت این فیلم‌بردار

خانه سینما با انتشار پیامی، درگذشت داریوش عیاری را تسلیت گفت. در پیام نقل‌شده از این نهاد صنفی، بر ماندگاری نام و یاد او در تاریخ هنر تأکید شده و برای کیانوش عیاری و دیگر بازماندگان آرزوی صبر شده است.

انتشار این پیام، تأییدی بر بازتاب خبر در جامعه سینمایی ایران است. درگذشت هنرمندانی که سال‌ها در بخش‌های تخصصی تولید فیلم فعالیت کرده‌اند، توجه عمومی را به نقش حرفه‌هایی جلب می‌کند که ممکن است در مقایسه با بازیگری و کارگردانی کمتر دیده شوند، اما در شکل‌گیری تجربه بصری مخاطب سهم اساسی دارند.

درباره مراسم تشییع: در اطلاعات اولیه این خبر، برگزاری مراسم در روز یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵ در قطعه هنرمندان اعلام شده است. بااین‌حال، جزئیات ساعت و محل دقیق مراسم در منابع بررسی‌شده به‌طور مستقل تأیید نشد؛ بنابراین، پیش از انتشار نهایی باید اطلاعیه رسمی خانه سینما یا برگزارکنندگان مراسم بررسی شود.

تحلیل بُراق حامیم

درگذشت داریوش عیاری فرصتی برای بازخوانی نقش فیلم‌برداران در شکل‌گیری حافظه تصویری و هویت فرهنگی ایران است. در سینما، مخاطب معمولاً بازیگران و کارگردانان را در مرکز توجه قرار می‌دهد؛ اما فیلم‌بردار با انتخاب قاب، نور، زاویه دید و حرکت دوربین، در چگونگی روایت داستان و انتقال معنا نقش مهمی ایفا می‌کند.

از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، سینما یکی از ابزارهای معاصر بازنمایی تجربه تاریخی، اجتماعی و فرهنگی جامعه است. این رویکرد به معنای محدودکردن سینما به موضوعات دینی یا سنتی نیست؛ بلکه توجه به نسبت تصویر با هویت، اخلاق، خانواده، حافظه جمعی و تجربه زیسته ایرانیان را نیز در بر می‌گیرد. آثار سینمایی می‌توانند از طریق ثبت زندگی روزمره، روابط انسانی و دگرگونی‌های اجتماعی، بخشی از میراث فرهنگی ناملموس جامعه را بازتاب دهند.

کارنامه داریوش عیاری، با حضور در فیلم‌هایی مانند «دختری با کفش‌های کتانی»، «زندان زنان»، «سه زن» و «خانه پدری»، امکان بررسی شیوه‌های گوناگون بازنمایی جامعه در سینمای ایران را فراهم می‌کند. بااین‌حال، ارزیابی جایگاه زیبایی‌شناختی او مستلزم تحلیل مستقیم آثار و بررسی ویژگی‌های فیلم‌برداری هر فیلم است؛ نه صرفاً استناد به فهرست همکاری‌های حرفه‌ای.

از سوی دیگر، ثبت و نگهداری اسناد تولید، نسخه‌های باکیفیت فیلم‌ها، گفت‌وگوهای تخصصی و خاطرات عوامل پشت صحنه می‌تواند به انتقال تجربه نسل‌های سینمایی کمک کند. چنین اقداماتی، علاوه بر پاسداشت هنرمندان، امکان مطالعه علمی تاریخ سینما و آموزش نسل‌های آینده را گسترش می‌دهد.

از نگاه بُراق حامیم، بزرگداشت هنرمندانی چون داریوش عیاری زمانی به میراثی پایدار تبدیل می‌شود که یادبودها با مستندسازی دقیق، نقد تخصصی و دسترس‌پذیرکردن آثار همراه شوند. این رویکرد می‌تواند پیوند میان سینمای معاصر ایران، حافظه فرهنگی و مطالعات هنر را تقویت کند.

منبع اصلی: هنرآنلاین؛ با تطبیق اطلاعات منتشرشده در مهرنیوز و گزارش‌های دیگر رسانه‌ها.

یادداشت تحریریه: خبر درگذشت و تاریخ آن با گزارش هنرآنلاین تطبیق داده شده است. گزارش منتشرشده در ۱۸ مهر به نقل از ایسنا، مراسم تشییع را برای یکشنبه ۱۹ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰ صبح در قطعه هنرمندان اعلام می‌کند.