گزارش بُراق حامیم | همزمان با ایام سوگواری شهادت حضرت فاطمه زهرا (سلام‌الله‌علیها)، بیش از ۶۰ نمایش مذهبی و آیینی در شهرهای مختلف ایران روی صحنه رفته‌اند؛ رویدادی که ظرفیت تئاتر، نمایش میدانی و هنرهای نمایشی را در بازخوانی تاریخ اسلام و روایت زندگی بانوی بزرگ اسلام برجسته کرده است.
از سالن‌های تئاتر تا میدان‌های شهری؛ گستره اجرای نمایش‌های فاطمی
بر اساس گزارش خبرگزاری صداوسیما در ۲۰ آبان ۱۴۰۵، بیش از ۶۰ نمایش مذهبی، آیینی و مناسبتی در تهران و استان‌های مختلف کشور به مناسبت ایام فاطمیه اجرا شده‌اند.
این آثار در سالن‌های تئاتر، پردیس‌های نمایشی، فرهنگسراها، بوستان‌ها، مساجد و فضاهای عمومی به نمایش درآمده‌اند و موضوعاتی همچون زندگی حضرت فاطمه زهرا (س)، مظلومیت ایشان، حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) و مفاهیم مرتبط با تاریخ صدر اسلام را دربر می‌گیرند.
در تهران، نمایش‌هایی همچون «یاس کبود» در میدان فردوسی و میدان آزادی، «خاک‌نشینان» در فرهنگسرای نیاوران، «کوچه‌های بنی‌هاشم» در بوستان هنرمندان و «آن سوی سکوت» در بوستان ولایت از جمله برنامه‌های نمایشی این ایام بوده‌اند.
همچنین مجموعه پردیس تئاتر تهران میزبان نمایش‌های «مسلم»، «مهمانان ترس» و «راز خیبر» بوده است.
محوطه تئاتر شهر و میزبانی از یک مجلس تعزیه در سالروز شهادت حضرت زهرا (س)
مجلس تعزیه شهادت حضرت زهرا (س) شامگاه روز پنجشنبه بیست و یکم آبان ماه هم زمان با فرا رسیدن سالروز شهادت حضرت زهرا (س) توسط اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و همکاری تئاتر شهر در محوطه این مجموعه میزبان سوگواران و شهروندان تهرانی بود.
در این ویژه برنامه نمایشی گروه «تعزیه داران حضرت سیدالشهدا (ع)» به سرپرستی مجید خسروان مجلس تعزیه «شهادت حضرت زهرا(س)» را در محوطه مجموعه تئاتر شهر اجرا کردند.
«محرمانه»؛ بازآفرینی تاریخ با حضور ۹۰ بازیگر
یکی از آثار شاخص این دوره، نمایش بزرگ میدانی «محرمانه» در اصفهان است که برای دومین سال متوالی در حرم مطهر حضرت زینب بنت موسی بن جعفر (س) اجرا شده است.
این اثر به کارگردانی سعید اسماعیلی و تهیه‌کنندگی محمد نیکان، با حضور حدود ۹۰ بازیگر و نزدیک به ۳۰ نفر از عوامل فنی و اجرایی، حوادث پس از رحلت پیامبر اکرم (ص) تا شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) را بازآفرینی می‌کند.
بهره‌گیری از دکورهای گسترده، طراحی صحنه میدانی و حرکت گروهی بازیگران از ویژگی‌های اجرایی این اثر است. به گفته عوامل تولید، متن نمایش پس از بررسی منابع تاریخی و طی مراحل کارشناسی و دریافت مجوزهای لازم آماده اجرا شده است.
نمایش «محرمانه» از هفتم آبان به مدت ۱۶ شب روی صحنه رفته و تلاش کرده است با استفاده از زبان تصویر و نمایش، مخاطبان را با بخشی از تاریخ صدر اسلام آشنا کند.
از «بانوی بی‌نشان» تا تداوم تئاتر آیینی در حوزه هنری
در شهر بافق استان یزد نیز نمایش مذهبی «بانوی بی‌نشان» با حضور ۴۰ بازیگر اجرا شده است. این اثر به کارگردانی علی طالعی، روایت خود را از ماجرای مطالبه فدک آغاز می‌کند و تا شهادت حضرت زهرا (س) ادامه می‌دهد.
از ویژگی‌های این نمایش، حضور بازیگرانی در گروه‌های سنی مختلف، از کودکان خردسال تا بزرگسالان است. گروه فرهنگ مذهبی قوس اجرای سالانه این اثر را در تکایا و محلات مختلف بافق دنبال می‌کند.
در تهران نیز مجموعه هنرهای نمایشی تراب با اجرای دو اثر «حریم» و «خانه‌ای از گل و اندوه» در عمارت بلدیه، به روایت مقام و جایگاه حضرت زهرا (س) پرداخته است. این دو نمایش به تهیه‌کنندگی و کارگردانی امیراحمد رحمتی و با قلم حسین مهکام تولید شده‌اند.
از سوی دیگر، مرکز هنرهای نمایشی سوره حوزه هنری، خانه تئاتر آیینی را با هشت اثر نمایشی از اول آبان تا اول آذرماه برگزار می‌کند. در ادامه این برنامه، نمایش‌های «ستاره‌بان» و «زنی شبیه مادر» از ۲۱ آبان تا اول آذر در تالار سوره و تماشاخانه مهر اجرا می‌شوند. نمایش «نظاره‌گر» نیز از ۲۵ آبان در تالار اندیشه به این برنامه می‌پیوندد.
«بانوی بی‌نشان»؛ روایت تاریخ با زبان هنر
نمایش‌واره «بانوی بی‌نشان» امسال در فرهنگسرای خاوران تهران برگزار شد. این رویداد با هدف بازنمایی سیره، زندگی و مظلومیت حضرت فاطمه زهرا (س)، از ظرفیت هنرهای نمایشی و روایت تصویری برای انتقال مفاهیم تاریخی و مذهبی بهره گرفته است.
بر اساس گزارش خبرگزاری مهر، این نمایش‌واره از ۱۱ تا ۲۲ آبان ۱۴۰۵، هر روز از ساعت ۱۸ در پنج سانس ۹۰ دقیقه‌ای میزبان علاقه‌مندان بود. سال گذشته بیش از ۱۸ هزار نفر از این رویداد بازدید کرده بودند.
یکی از ویژگی‌های ساختاری نمایش‌واره، روایت پیوسته بخش‌هایی از تاریخ صدر اسلام است. مخاطب در بخش‌های مختلف با فضاسازی و بازآفرینی وقایعی همچون فتح خیبر، شهر مدینه، خانه حضرت فاطمه زهرا (س) و حوادث منتهی به شهادت ایشان روبه‌رو می‌شود.
تدفین و تشییع نمادین حضرت زهرا (س) نیز از دیگر بخش‌های این روایت نمایشی است؛ روایتی که تلاش دارد با عبور از قالب معمول سخنرانی و مرثیه‌خوانی، مخاطب را در فضای تاریخی وقایع قرار دهد.
از مظلومیت تاریخی تا شهادت دانش‌آموزان میناب
وجه قابل توجه نمایش‌واره امسال، پیوند میان روایت تاریخی و رخدادهای معاصر است.
در بخشی از این رویداد، واقعه حمله آمریکا و اسرائیل به مدرسه شجره طیبه میناب حمله موشکی آمریکا به مدرسه شجره طیبه شهر میناب استان هرمزگان است که در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش و همزمان با آغاز جنگ رمضان رخ داد. در این حمله ۱۵۶ نفر شهید و ۹۵ نفر زخمی شدند بیشتر آنان دانش‌آموز (۷۳ پسر و ۴۷ دختر) بودند؛ نیز در کنار روایت‌های تاریخی به تصویر کشیده شد.
این انتخاب هنری، روایتی از مظلومیت و قربانی‌شدن بی‌گناهان را در دو مقطع تاریخی در کنار یکدیگر قرار می‌دهد و مخاطب را به تأمل درباره نسبت تاریخ، حافظه جمعی، عدالت و مسئولیت انسانی دعوت می‌کند.
بدین ترتیب، «بانوی بی‌نشان» تنها به بازگویی یک واقعه تاریخی یا برگزاری یک سوگواره مذهبی محدود نمی‌شود؛ بلکه می‌کوشد با استفاده از زبان نمایش، میان میراث معنوی گذشته و دغدغه‌های اجتماعی و انسانی امروز ارتباط برقرار کند.
در مجموع، اجرای این آثار نشان می‌دهد که روایت مناسبت‌های مذهبی از طریق هنرهای نمایشی، به سالن‌های رسمی تئاتر محدود نمانده و به فضاهای عمومی و اجتماعات مردمی نیز گسترش یافته است.
ظرفیت تئاتر آیینی در بازنمایی شخصیت‌های تاریخی و مذهبی، علاوه بر ایجاد ارتباط عاطفی با مخاطب، فرصتی برای گفت‌وگو درباره تاریخ، فرهنگ و میراث معنوی جامعه فراهم می‌کند.
گزارش بُراق حامیم
مطالب جالب
«جست‌وجوی ایران» در آینه هنر معاصر
حضرت زهرا کیست؛ چرا دو دهه عزاداری؟
بازیگران اصلی موزیکال «پدینگتون» در برادوی معرفی شدند