معرفی نسخه‌های خطی نفیس ابوریحان بیرونی

کتابخانه و موزه ملی ملک نسخه‌های خطی نفیس ابوریحان بیرونی را به مناسبت روز بزرگداشت این دانشمند برجسته در حوزه نجوم و ریاضیات معرفی می‌کند.

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، به مناسبت ۱۳ شهریورماه، روز بزرگداشت ابوریحان بیرونی، کتابخانه و موزه ملی ملک نسخه‌های خطی نفیس از آثار این دانشمند برجسته سده‌های چهارم و پنجم هجری قمری را معرفی می‌کند.

کتابخانه و موزه ملی ملک به‌عنوان یکی از شش کتابخانه مهم کشور در حوزه نسخه‌های خطی، میزبان آثار ارزشمند دانشمندان بزرگ ایرانی اسلامی است و ابوریحان بیرونی از مهم‌ترین آنان محسوب می‌شود. آثار خطی وی در این مجموعه با محوریت نجوم و نجوم اسلامی به زبان‌های فارسی و عربی در قرن‌های ۷ تا ۱۳ هجری قمری کتابت شده‌اند و توسط حاج حسین آقا ملک، بنیان‌گذار و واقف مجموعه، وقف شده‌اند.

نسخه‌های نفیس

از جمله آثار برجسته ابوریحان بیرونی در این مجموعه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

«تسطیح الاکر» یا «تسهیل التسطیح الاسطرلاب و العمل بمرکبات الشمالی و الجنوبی» به زبان عربی، به خط نسخ محمد بن ابی طیب خادم گویا در سال ۶۵۶ قمری، با جلد مشکی میشن.

«استیعاب الوجوه الممکنه فی صنعه الاسطرلاب»، متعلق به قرن دهم هجری قمری، به خط نسخ روی کاغذ ترمه و جلد میشن سرخ.

«آثار الباقیه عن القرون ‌الخالیه» از قرن ۱۱ هجری قمری، به خط نسخ بر روی کاغذ ترمه.

ترجمه فارسی «الاثار باقیه» توسط علی قلی میرزا اعتماد السلطنه در قرن ۱۳ قمری، به خط نسخ روی کاغذ آهار مهره فرنگی و جلد میشن کبود ضربی.

«الیوم و النهار و اللیل»، به خط نستعلیق چلیپایی، مرتبط با مبحث زمان‌سنجی در سال ۱۰۸۷ هجری قمری.

دو نسخه از «التفهیم لاوائل صناعه التنجیم» به زبان‌های عربی و فارسی، به خط نسخ و شکسته نستعلیق در سده‌های ۱۱ و ۱۳ هجری قمری.

خدمات پژوهشی و نمایشگاهی

کتابخانه ملی ملک نسخه‌های دیجیتال این آثار را تهیه کرده و طبق ضوابط، در اختیار پژوهشگران داخلی و خارجی قرار می‌دهد. همچنین این موقوفه برنامه‌های علمی متنوعی با محوریت دانشمندان علوم اسلامی برگزار کرده است، از جمله نشست علمی «کتاب الصیدنه ابوریحان بیرونی و نسخه‌های خطی تحریر فارسی آن» در سال ۱۴۰۱.

علاقه‌مندان می‌توانند با حضور در تالار «علوم در ایران اسلامی» موزه ملی ملک، با ابوریحان بیرونی و آثار ارزشمند وی در حوزه نجوم، ریاضیات و انسان‌شناسی آشنا شوند. موزه ملی ملک که در سال ۱۳۱۶ شمسی وقف حرم مطهر رضوی شده، هم‌اکنون در تهران، خیابان امام خمینی(ره)، خیابان سی‌تیر میزبان دوستداران فرهنگ و تاریخ ایرانی-اسلامی است.

معرفی نسخه‌های خطی ابوریحان بیرونی در موزه ملی ملک، هم از منظر فرهنگی و هم علمی اهمیت بالایی دارد. این اقدام باعث شناساندن دستاوردهای علمی ایرانیان اسلامی به نسل‌های جدید و پژوهشگران بین‌المللی می‌شود. نسخه‌های خطی معرفی‌شده، نشان‌دهنده پیشرفت‌های علمی در حوزه نجوم و ریاضیات در سده‌های گذشته است و نگهداری و دیجیتال‌سازی آن‌ها، دسترسی به این میراث گران‌بها را آسان‌تر کرده است. همچنین برگزاری برنامه‌ها و نشست‌های علمی مرتبط با این نسخه‌ها، به تقویت پژوهش‌های تطبیقی و افزایش آگاهی عمومی نسبت به میراث علمی ایرانی-اسلامی کمک می‌کند و جایگاه ابوریحان بیرونی را به‌عنوان دانشمند جامع و فرهیخته بیش از پیش برجسته می‌سازد.