نشست تخصصی «سایهبازی؛ روایت نور و بدن» با حضور حمید رحمانیان ۲۳ مرداد در تئاتر شهر برگزار میشود و به بازخوانی یکی از داستانهای شاهنامه میپردازد.
سایهها به شاهنامه جان میدهند
به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، نشست تخصصی «سایهبازی؛ روایت نور و بدن» با سخنان حمید رحمانیان، همزمان با بیستویکمین دوره جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک، در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار میشود.
بر اساس اعلام روابط عمومی جشنواره به نقل از ایران تئاتر، این نشست روز جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ از ساعت ۱۷ تا ۱۹ برگزار خواهد شد و در جریان آن، ظرفیتهای نمایشی هنر سایه برای بازخوانی یکی از داستانهای کهن شاهنامه بررسی میشود.
در این رویداد، بازیگر و عروسک در قالب سایه در کنار یکدیگر قرار میگیرند و هنرمند با استفاده از نور، بدن، حرکت و ترکیببندی تصویری، روایت شاهنامه را به زبانی دیداری و معاصر به مخاطب ارائه خواهد کرد.
این شیوه از اجرا، مرز میان تئاتر عروسکی، نمایش سایه و هنرهای بصری را کمرنگ میکند و بدن بازیگر را به بخشی از جهان عروسکی تبدیل میسازد.
نور و بدن؛ زبان متفاوت نمایش عروسکی
سایهبازی یکی از شیوههای قدیمی نمایش در فرهنگهای مختلف جهان است؛ هنری که به جای اتکا به جزئیات چهره و دکور، از نور، تاریکی، فرم، حرکت و سیلوئت برای روایت استفاده میکند.
در چنین ساختاری، کوچکترین تغییر در زاویه نور یا حرکت بدن میتواند معنای تازهای ایجاد کند. همین ویژگی، سایهبازی را به هنری وابسته به تصویر و تخیل تبدیل کرده است.
نشست «سایهبازی؛ روایت نور و بدن» با تمرکز بر همین ظرفیتها، تلاش میکند نسبت میان بدن بازیگر، عروسک و نور را در فرآیند خلق یک روایت نمایشی بررسی کند.
انتخاب یکی از داستانهای شاهنامه نیز این پروژه را از یک تجربه صرفاً فنی فراتر میبرد و آن را به حوزه بازخوانی متون کلاسیک و انتقال میراث ادبی ایران به زبان هنرهای نمایشی معاصر پیوند میدهد.
شاهنامه در قاب تئاتر معاصر
شاهنامه فردوسی یکی از مهمترین منابع داستانی و هویتی فرهنگ ایران است که طی سدهها در قالبهای گوناگون هنری بازآفرینی شده است.
از نگارگری و نقاشی گرفته تا نقالی، پردهخوانی، نمایش و سینما، داستانهای شاهنامه بارها از متن ادبی به زبانهای تازه هنری منتقل شدهاند.
ورود این روایتها به حوزه نمایش عروسکی و سایهبازی نیز بخشی از همین روند است. در اینجا، داستان کلاسیک با ابزارهای بصری معاصر بازتعریف میشود و مخاطب امروز از طریق فرمهایی تازه با شخصیتها و روایتهای کهن ارتباط برقرار میکند.
این رویکرد میتواند نقش مهمی در انتقال ادبیات کلاسیک به نسل جدید داشته باشد؛ بهویژه برای مخاطبانی که ارتباط آنها با متون ادبی از مسیر هنرهای دیداری و نمایشی آسانتر شکل میگیرد.
حمید رحمانیان؛ از ادبیات کلاسیک تا تصویر معاصر
حمید رحمانیان، هنرمند تئاتر و تصویرگر، بخش مهمی از فعالیت حرفهای خود را به بازآفرینی تصویری ادبیات کلاسیک ایران اختصاص داده است.
از آثار شاخص او میتوان به «شاهنامه: قهرمانان جاوید»، «ضحاک: افسانه پادشاه مارها»، «کنفرانس پرندگان» بر اساس منطقالطیر عطار و «بیژن و منیژه» اشاره کرد.
آثار رحمانیان معمولاً تلفیقی از تصویرسازی، گرافیک معاصر و عناصر بصری هنر ایرانی هستند و تلاش میکنند متون و روایتهای ادبی را از قالبهای سنتی خارج کرده و با زبان تصویری جدید در اختیار مخاطبان قرار دهند.
تمرکز این هنرمند بر متون کلاسیک، بهویژه شاهنامه و ادبیات حماسی و عرفانی ایران، سبب شده است بخشی از میراث ادبی کشور در قالبهایی تازه به مخاطب جهانی معرفی شود.
از این منظر، حضور او در نشست تخصصی سایهبازی میتواند فرصت مناسبی برای بررسی تجربههای عملی و زیباییشناختی در زمینه تبدیل ادبیات به نمایش بصری باشد.
هنر سایه؛ پیوند سنت و فناوری
یکی از ظرفیتهای مهم نمایش سایه، امکان ترکیب ابزارهای سنتی با فناوریهای جدید است.
نورپردازی، طراحی صحنه، موسیقی، عروسکگردانی و حتی امکانات تصویری میتوانند در کنار تکنیکهای کلاسیک سایه قرار گیرند و فرمهای تازهای ایجاد کنند.
این ویژگی برای تئاتر عروسکی معاصر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هنرمند میتواند بدون کنار گذاشتن ریشههای سنتی، زبان بصری تازهای بسازد.
در مورد اجرای روایتهای شاهنامه، این ظرفیت میتواند به خلق جهانهایی حماسی، نمادین و تخیلی کمک کند؛ جهانهایی که بیش از بازنمایی واقعگرایانه، بر تخیل مخاطب استوار هستند.
جشنواره تهران–مبارک؛ فرصتی برای گفتوگوی تخصصی
نشست «سایهبازی؛ روایت نور و بدن» در چارچوب برنامههای بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک برگزار میشود.
این جشنواره با محوریت نمایش عروسکی، یکی از رویدادهای مهم تئاتر ایران در حوزه هنرهای نمایشی و عروسکی است و حضور هنرمندان، پژوهشگران و فعالان این حوزه میتواند به تبادل تجربه میان نسلهای مختلف هنری کمک کند.
برگزاری نشستهای تخصصی در کنار اجراهای جشنواره نیز اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا جشنواره تنها با نمایش آثار شکل نمیگیرد و گفتوگو، آموزش و انتقال تجربه، بخش مهمی از فرآیند توسعه هنرهای نمایشی را تشکیل میدهد.
اطلاعات برگزاری نشست
کارگاه «سایهبازی؛ روایت نور و بدن» روز جمعه ۲۳ مرداد ۱۴۰۵ از ساعت ۱۷ تا ۱۹ در تالار مشاهیر مجموعه تئاتر شهر برگزار خواهد شد.
علاقهمندان برای ثبتنام میتوانند نام و شماره تماس خود را از طریق ارسال پیام در اپلیکیشنهای تلگرام یا بله به شماره اعلامشده از سوی برگزارکنندگان ارسال کنند.
بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک نیز به دبیری پوپک عظیمپور تبریزی در مهرماه ۱۴۰۵ در تهران برگزار خواهد شد.
تحلیل بُراق حامیم
سایههایی که میراث ایران را دوباره روایت میکنند
نشست «سایهبازی؛ روایت نور و بدن» از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی تنها یک کارگاه تخصصی درباره تکنیک نمایش عروسکی نیست؛ بلکه نمونهای از تلاش برای پیوند میان میراث ادبی ایران و زبانهای هنری معاصر است.
شاهنامه فردوسی در طول تاریخ ایران یکی از مهمترین منابع شکلگیری حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایرانیان بوده است. داستانهای این اثر بارها در نگارگری، نقاشی، نقالی، موسیقی و نمایش بازتاب یافتهاند و هر نسل متناسب با زبان هنری خود روایت تازهای از آن ارائه کرده است.
سایهبازی نیز ظرفیت ویژهای برای چنین بازآفرینی دارد. در این هنر، مخاطب گاهی با یک تصویر ساده و انتزاعی مواجه میشود، اما همین تصویر میتواند گسترهای بزرگ از تخیل را فعال کند. این ویژگی با ساختار اسطورهای و نمادین بسیاری از داستانهای شاهنامه هماهنگی دارد.
از سوی دیگر، قرار گرفتن بدن بازیگر در کنار عروسک، نگاه تازهای به مفهوم «هویت نمایشی» ایجاد میکند؛ گویی انسان و عروسک هر دو به ابزار روایت تبدیل میشوند و نور، مرز میان واقعیت و خیال را شکل میدهد.
بُراق حامیم بر این باور است که چنین پروژههایی زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکنند که بتوانند میراث ادبی ایران را بدون گرفتار شدن در بازتولید صرفِ گذشته، با زبان زیباییشناختی امروز بازتعریف کنند.
در این چارچوب، «سایهبازی؛ روایت نور و بدن» میتواند نمونهای از پیوند سه عنصر مهم فرهنگ ایرانی باشد: ادبیات کلاسیک، هنرهای نمایشی و خلاقیت معاصر. تداوم این مسیر میتواند به معرفی دوباره میراث فرهنگی ایران به نسل جدید و حتی مخاطبان بینالمللی کمک کند.
منبع خبر
روابط عمومی بیستویکمین جشنواره بینالمللی نمایش عروسکی تهران–مبارک
مطالب جالب
اصالت فرش ایرانی زیر سایه تقلید جهانی
پهلوان آواز ایران خاموش شد
قصههای هومن و جنابخان به شبکه نسیم آمد