«پهلوان آواز ایران» دیگر در میان ما نیست. حسین خواجهامیری، خوانندهی صاحبسبک موسیقی سنتی که صدایش را از معدود صداهای ششدانگ تاریخ آواز ایران میدانند، چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ در سن ۹۳ سالگی در تهران درگذشت؛ هنرمندی که میراث خانوادگیاش را از پدربزرگ خود، از خوانندگان دوران ناصرالدینشاه، به فرزندش احسان خواجهامیری رساند.
بُراق حامیم | گزارش هنری
استاد حسین خواجهامیری، خواننده نامآشنای موسیقی سنتی ایران که در میان مردم و اهالی هنر به «ایرج» و «پهلوان آواز ایران» شهرت داشت، پس از دورهای بیماری، در روز چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ در سن ۹۳ سالگی در تهران درگذشت. با درگذشت او، یکی از ماندگارترین صداهای تاریخ موسیقی آوازی ایران خاموش شد؛ صدایی که به گفته محمدرضا شجریان، «در تاریخ آوازخوانی ما یک متر و معیار» بوده است.
تولد و ریشههای خانوادگی
حسین خواجهامیری، معروف به ایرج، در ۱۱ دیماه سال ۱۳۱۱ در شهر خالدآباد نَطَنز، از توابع استان اصفهان، در خانوادهای هنرمند به دنیا آمد. علاقه او به آواز از همان کودکی و حدود هفتسالگی، نزد پدرش شکل گرفت. ریشه هنری این خانواده به نسلهای پیشتر بازمیگشت؛ پدربزرگ او از خوانندگان بنام دوران ناصرالدینشاه بود و این میراث از طریق پدرش، نعمتالله، که صدایی خوش و آشنا به ردیف موسیقی ایرانی داشت، به او رسید. حضور مستمر ایرج در مجالس تعزیهخوانی نیز در کنار اساتیدی که ردیف و دستگاه میدانستند، نقش مهمی در پرورش تواناییهای آوازی او داشت.
آغاز مسیر حرفهای
ایرج پس از پایان تحصیلات ابتدایی در زادگاهش، برای پیگیری جدیتر مسیر هنری راهی تهران شد. سرنوشت او در یک مهمانی رقم خورد؛ جایی که با حمید وفادار (برادر مجید وفادار، آهنگساز شناختهشده) آشنا شد و اجرای تأثیرگذار او در آن شب، زمینه معرفیاش به استاد ابوالحسن صبا را فراهم کرد. ایرج در سال ۱۳۲۶ به مدت دو سال متوالی در مکتب استاد صبا دانش خود را تکمیل کرد و از همان طریق به رادیو ایران معرفی و در برنامههایی همراه با ارکستر ابراهیمخان منصوری فعالیت خود را آغاز کرد.
بخش بزرگی از شهرت او مرهون بیش از دویست برنامه «گلها» بود که با صدای او روی آنتن رادیو ایران رفت. او همچنین با خوانندگی در فیلمهای سینمای ایران پیش از انقلاب، به یکی از محبوبترین چهرههای موسیقی نزد عموم مردم بدل شد. صدای ایرج، به عنوان یکی از معدود صداهای «ششدانگ» موسیقی ایرانی شناخته میشود؛ ویژگیای که به گفته اهالی فن، توان اجرای هر نوع تحریر و اوجخوانی را به او میداد و لقب «پهلوان آواز ایران» را برایش به ارمغان آورد.
از جمله افتخارات رسمی او میتوان به دریافت نشان درجهیک فرهنگ و هنر (معادل مدرک دکترا) در سال ۱۳۸۸ اشاره کرد.
خانوادهای در خدمت موسیقی
میراث هنری خاندان خواجهامیری در نسل بعد نیز تداوم یافت. استاد ایرج از دو ازدواج صاحب پنج فرزند شد؛ از همسر نخست خود سه فرزند به نامهای هما، همایون و هاله، و از همسر دوم خود دو فرزند به نامهای احسان خواجهامیری و الیکا خواجهامیری. در میان فرزندان او، احسان خواجهامیری به عنوان خواننده و آهنگساز شناختهشده موسیقی پاپ ایران، مسیر هنری پدر را با سبکی متفاوت ادامه داد و نخستین گام حرفهای خود را در هفدهسالگی، با انتشار آلبوم مشترک «من و بابا» در کنار پدرش برداشت. الیکا خواجهامیری نیز در همین خانواده به عنوان نوازنده فعالیت میکند.
بدرود با پهلوان آواز
پس از اعلام خبر درگذشت استاد ایرج، پیامهای تسلیت بسیاری از سوی هنرمندان و مقامات فرهنگی کشور منتشر شد. احسان خواجهامیری در نخستین واکنش خود به درگذشت پدر، در پیامی نوشت: «پهلوان آواز ایران از بین ما رفت». سیدعباس صالحی، وزیر وقت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز در پیامی، بر شناخت ژرف او از ردیف موسیقی ایرانی و مهارتش در تحریر و اوجخوانی تأکید کرد.
مراسم تشییع پیکر استاد ایرج، روز جمعه ۲۳ مردادماه ۱۴۰۵ از مقابل تالار وحدت در پهنه فرهنگیهنری رودکی تهران برگزار شد و پیکر او سرانجام در قطعه هنرمندان بهشت زهرا(س) به خاک سپرده شد.
بُراق حامیم
مطالب جالب
اصالت فرش ایرانی زیر سایه تقلید جهانی
سایهبازی شاهنامه در جشنواره عروسکی تهران
قصههای هومن و جنابخان به شبکه نسیم آمد