مجسمه‌ای از پرویز تناولی با برآورد ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد تومان، گران‌ترین اثر پیشنهادی بیست‌وششمین حراج تهران در هنر مدرن ایران است.
به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، بیست‌وششمین حراج تهران با مجموعه‌ای از آثار شاخص هنر مدرن و معاصر ایران، از مجسمه‌سازی و نقاشی تا نقاشی‌خط و عکاسی، روز ۱۶ اکتبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۵ مهر ۱۴۰۵، برگزار می‌شود. در صدر فهرست برآوردهای قیمتی این دوره، مجسمه‌ای از پرویز تناولی از مجموعه شناخته‌شده «هیچ» قرار دارد که ارزش آن بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد تومان برآورد شده است.
این برآورد، با احتساب نرخ هر دلار آمریکا معادل ۲۶۵ هزار تومان، تقریباً برابر با ۷۵۵ هزار تا ۹۴۳ هزار دلار است. با وجود این، قیمت کارشناسی پیش از حراج لزوماً با قیمت نهایی فروش برابر نیست و نتیجه واقعی تنها پس از پایان رقابت خریداران مشخص می‌شود.
حراج پیش رو علاوه بر آثار هنرمندان شاخص مدرنیسم ایران، نمونه‌هایی از جریان‌های هنری متأثر از خوشنویسی، هندسه، سنت‌های تصویری بومی و تجربه‌های معاصر را عرضه می‌کند. تنوع این مجموعه، فرصتی برای بررسی چگونگی تبدیل میراث بصری ایران به زبان‌های هنری جدید و ارزیابی جایگاه این آثار در بازار هنر فراهم می‌آورد.
مجسمه «هیچ» تناولی در صدر برآوردهای حراج
مجسمه پرویز تناولی، هنرمند شناخته‌شده مجسمه‌سازی ایران، با برآورد ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد تومان، بالاترین ارزش کارشناسی را در میان آثار معرفی‌شده این دوره دارد. تناولی این اثر را در سال ۲۰۱۴ خلق کرده است. ارتفاع مجسمه به دو متر می‌رسد و اثر شماره دو از مجموعه‌ای شش‌نسخه‌ای است.
مجموعه «هیچ» از شناخته‌شده‌ترین بخش‌های کارنامه تناولی به شمار می‌رود. این مجموعه با استفاده از واژه «هیچ»، مفهومی زبانی را به فرم سه‌بعدی تبدیل می‌کند و مرز میان کلمه، نشانه و حجم را به موضوعی برای تجربه هنری بدل می‌سازد.
در این آثار، واژه از نقش معمول خود در انتقال معنا فاصله می‌گیرد و به عنصری مستقل در سازمان‌دهی فضا تبدیل می‌شود. چنین رویکردی امکان خوانش‌های متفاوتی را فراهم می‌کند؛ از تأمل درباره هستی و غیاب تا بررسی رابطه میان زبان فارسی و مجسمه‌سازی مدرن.
برآورد بالای این مجسمه همچنین توجه بازار را به ارزش اقتصادی آثار شاخص هنر مدرن ایران جلب می‌کند. بااین‌حال، مقایسه قیمت آن با فروش‌های پیشین باید با احتیاط انجام شود؛ زیرا تفاوت در ابعاد، سابقه مالکیت، وضعیت اثر، تعداد نسخه‌ها و شرایط بازار می‌تواند بر نتیجه نهایی تأثیر بگذارد.
اثر منیر فرمانفرمائیان؛ پیوند هندسه و هنر آینه‌کاری
اثر منیر فرمانفرمائیان، هنرمند برجسته هنر مدرن ایران، با برآورد ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیارد تومان در رتبه دوم فهرست قرار دارد. این اثر در سال ۲۰۰۸ خلق شده و بنا بر اطلاعات ارائه‌شده، آینه‌کاری، نقاشی پشت شیشه و گچ روی چوب را در ساختار خود ترکیب می‌کند. ارزش برآوردی آن با نرخ تبدیل اعلام‌شده، حدود ۳۷۷ هزار تا ۵۶۶ هزار دلار است.
فرمانفرمائیان در آثار خود میان هندسه انتزاعی و سنت‌های تزئینی ایران ارتباط برقرار کرد. آینه‌کاری، که در معماری و هنرهای تزئینی ایران جایگاه ویژه‌ای دارد، در آثار او از زمینه معماری فاصله می‌گیرد و به ساختاری مستقل برای تجربه نور، انعکاس، تقارن و شکست سطوح تبدیل می‌شود.
اهمیت این رویکرد در آن است که هنرمند به بازتولید مستقیم نقش‌مایه‌های تاریخی بسنده نمی‌کند؛ بلکه منطق بصری یک سنت را به زبان هنر مدرن انتقال می‌دهد. در این فرایند، هندسه و بازتاب نور می‌توانند هم‌زمان یادآور معماری ایرانی و حامل تجربه‌ای معاصر از فرم و فضا باشند.
قرارگرفتن این اثر در میان گران‌ترین آثار پیشنهادی حراج، توجه بازار به هنرمندانی را نشان می‌دهد که میان میراث بصری ایران و جریان‌های بین‌المللی هنر مدرن ارتباط برقرار کرده‌اند؛ هرچند میزان تقاضای واقعی خریداران را باید از نتیجه نهایی حراج سنجید.
«درون، بیرون» کوروش شیشه‌گران در جایگاه سوم
اثر «درون، بیرون» از کوروش شیشه‌گران با برآورد ۵۵ تا ۶۰ میلیارد تومان، سومین اثر فهرست از نظر ارزش کارشناسی است. ارزش دلاری آن حدود ۲۰۸ هزار تا ۲۲۶ هزار دلار برآورد می‌شود.
شیشه‌گران در مسیر حرفه‌ای خود نقاشی را با تجربه‌های گرافیکی و ساختارهای بصری پیوند داده است. این رویکرد، بخشی از تنوع هنر معاصر ایران را نشان می‌دهد؛ هنری که در آن مرز میان رسانه‌های تصویری ثابت نیست و هنرمند می‌تواند از زبان گرافیک، نقاشی و سازمان‌دهی نشانه‌ها برای ساختن بیانی شخصی استفاده کند.
بر اساس متن مبنا، این اثر پیش‌تر در حراج تهران در سال ۲۰۱۷ نیز عرضه شده بود. بررسی سابقه حضور یک اثر در حراج‌های مختلف می‌تواند اطلاعاتی درباره مسیر عرضه آن در بازار فراهم کند، اما بدون اطلاع از نتیجه معامله قبلی، قیمت فروش و شرایط هر دو دوره، نمی‌توان درباره افزایش یا کاهش ارزش آن نتیجه‌گیری قطعی کرد.
خوشنویسی و نقاشی‌خط؛ میراث مکتوب در زبان هنر مدرن
در میان آثار دارای برآورد بالا، اثری بدون عنوان از محمد احصایی با ارزش تخمینی ۴۰ تا ۴۵ میلیارد تومان قرار دارد. همچنین اثر دیگری از او با عنوان «ذکر تصویری الله» در متن مبنا با برآورد ۲۴ تا ۲۶ میلیارد تومان معرفی شده است.
احصایی از چهره‌های مهم نقاشی‌خط ایران است؛ جریانی که در آن حروف و ساختارهای نوشتاری از کارکرد صرفاً زبانی فراتر می‌روند و در ترکیب‌بندی نقاشانه نقش پیدا می‌کنند. در این شیوه، خط می‌تواند هم‌زمان حامل معنا، ریتم، حرکت و کیفیتی انتزاعی باشد.
از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، نقاشی‌خط یکی از نمونه‌های روشن گفت‌وگوی سنت و نوآوری است. خوشنویسی در تاریخ هنر ایران با دانش دقیق تناسب حروف و قواعد کتابت شکل گرفته، اما هنرمندان معاصر با حفظ ارتباط خود با این میراث، امکانات تازه‌ای برای ترکیب خط، رنگ و سطح ایجاد کرده‌اند.
این تحول زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که اثر، به جای استفاده تزئینی از حروف، ساختار نوشتار را به بخشی از منطق اصلی آفرینش هنری تبدیل کند. در این صورت، مخاطب هم با کیفیت بصری اثر روبه‌رو می‌شود و هم با حافظه فرهنگی و معنایی حروف فارسی و عربی ارتباط برقرار می‌کند.
مکتب سقاخانه و بازخوانی نشانه‌های بومی
اثری بدون عنوان از حسین زنده‌رودی، با برآورد ۴۰ تا ۴۵ میلیارد تومان، از دیگر آثار شاخص این دوره است. اثر بنا بر اطلاعات ارائه‌شده، تاریخ ۱۹۷۶ را دارد و کاتالوگ حراج به وجود مرمت جزئی در آن اشاره می‌کند.
زنده‌رودی با جریان سقاخانه ارتباط دارد؛ جریانی در هنر مدرن ایران که از نشانه‌های مذهبی و عامیانه، اشیای آیینی، کتیبه‌ها و عناصر خوشنویسانه برای ایجاد زبانی بصری متناسب با تجربه مدرن بهره گرفت.
اهمیت این جریان در استفاده سطحی از نمادهای سنتی خلاصه نمی‌شود. هنرمندان سقاخانه‌ای تلاش کردند عناصر آشنا در فرهنگ بصری جامعه را در ترکیب‌بندی‌ها و ساختارهای جدید بازتعریف کنند. این فرایند، بخشی از تلاش هنر مدرن ایران برای یافتن زبانی مستقل در مواجهه با تحولات بین‌المللی بود.
در همین گروه قیمتی، اثری بدون عنوان از ابوالقاسم سعیدی نیز قرار دارد. سعیدی بیشتر با نقاشی‌های منظره و بازنمایی درختان شناخته می‌شود؛ موضوعاتی که در آثار او به بستری برای شکل‌دادن به زبانی شخصی در نقاشی مدرن تبدیل شده‌اند.
از منصور قندریز تا آیدین آغداشلو و فریده لاشایی
اثر بدون عنوان منصور قندریز با برآورد ۲۶ تا ۲۸ میلیارد تومان در فهرست آثار با ارزش کارشناسی بالا قرار دارد. اثر دیگری از او با عنوان «پرتره بهمن سرکاراتی» نیز در متن مبنا با برآورد ۴ تا ۵ میلیارد تومان معرفی شده است.
قندریز از چهره‌های تأثیرگذار هنر مدرن ایران بود و نام او با تجربه‌های هنری مرتبط با بازخوانی عناصر بومی و شکل‌گیری زبان تصویری مدرن پیوند دارد.
اثر آیدین آغداشلو با عنوان «خاطرات انهدام: در ستایش روسو فیورنتینو» نیز ۲۲ تا ۲۴ میلیارد تومان برآورد شده است. اثر دیگری از این هنرمند در بازه ۶ تا ۷ میلیارد تومان قرار دارد. عنوان اثر نخست، گفت‌وگویی میان حافظه تصویری تاریخ هنر و بازآفرینی معاصر را پیش می‌کشد؛ بااین‌حال، تفسیر دقیق آن به بررسی خود اثر و اطلاعات کاتالوگ نیاز دارد.
اثر بدون عنوان فریده لاشایی نیز در همین بازه قیمتی قرار دارد. حضور او در کنار دیگر هنرمندان این فهرست، بر تنوع تجربه‌های نقاشی معاصر ایران و اهمیت بررسی جداگانه زبان بصری هر هنرمند تأکید می‌کند.
«سفر» وحید خاکدان و عکاسی عباس کیارستمی
اثر «سفر» از وحید خاکدان با برآورد ۱۶ تا ۱۸ میلیارد تومان در میان آثار معرفی‌شده قرار دارد. خاکدان به نقاشی دقیق فضاهای داخلی، اشیا و محیط‌هایی شناخته می‌شود که در آن‌ها حس خاطره، سکون و گذر زمان نقش مهمی ایفا می‌کند.
در کنار نقاشی و مجسمه‌سازی، حراج یک عکس از عباس کیارستمی، فیلم‌ساز و عکاس ایرانی، از مجموعه «برف سفید» را نیز عرضه می‌کند. برآورد این عکس بین یک تا یک‌ونیم میلیارد تومان، معادل تقریبی ۳۸۰۰ تا ۵۷۰۰ دلار، اعلام شده است.
در مجموعه «برف سفید»، منظره‌های پوشیده از برف، درختان و نشانه‌های طبیعت به موضوعی برای تأمل درباره سکون، فضا و ادراک تبدیل می‌شوند. حضور عکاسی در کنار نقاشی و مجسمه‌سازی نشان می‌دهد که حراج‌های هنر معاصر می‌توانند رسانه‌های گوناگون را در یک ساختار بازار گرد هم آورند.
فهرست ده اثر دارای بالاترین برآورد قیمتی
ارقام زیر بر اساس فهرست ارائه‌شده تنظیم شده‌اند. معادل‌های دلاری تقریبی هستند و با نرخ ۲۶۵ هزار تومان برای هر دلار محاسبه شده‌اند.
توجه: این جدول، برآوردهای پیش از حراج را نشان می‌دهد و نه قیمت‌های نهایی فروش.
طبق پیش بینی انجام شده، بیست‌وششمین دوره حراج تهران با محوریت هنر مدرن و معاصر ایران، روز جمعه ۲۴ مهرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۸ در هتل پارسیان آزادی تهران برگزار می‌شود. این رویداد میزبان آثاری از هنرمندان شاخص هنر مدرن و معاصر ایران است و مجسمه‌ای از مجموعه «هیچ» پرویز تناولی با برآورد ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد تومان، بالاترین برآورد قیمتی این دوره را به خود اختصاص داده است.
تحلیل بُراق حامیم
بازار هنر ایران؛ میان ارزش فرهنگی و قیمت‌گذاری اقتصادی
بیست‌وششمین حراج تهران را می‌توان از دو منظر مکمل بررسی کرد: نخست، جایگاه آثار در تاریخ هنر مدرن و معاصر ایران و دوم، سازوکارهای اقتصادی که ارزش این آثار را در بازار هنر تعیین می‌کنند. برآورد ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیارد تومانی مجسمه «هیچ» پرویز تناولی، توجه را به فاصله میان ارزش‌گذاری کارشناسی و قیمت نهایی معامله جلب می‌کند. این فاصله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بدانیم برآورد پیش از حراج، تضمینی برای فروش اثر در همان محدوده نیست.
از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، بخش مهمی از آثار این حراج حاصل بازخوانی عناصر ریشه‌دار در فرهنگ بصری ایران است. منیر فرمانفرمائیان هندسه و آینه‌کاری را به زبان هنر مدرن پیوند می‌دهد؛ محمد احصایی حروف و خوشنویسی را به ساختاری نقاشانه تبدیل می‌کند؛ و حسین زنده‌رودی از نشانه‌های فرهنگی و مذهبی در شکل‌گیری زبان تصویری مدرن بهره می‌گیرد. این تجربه‌ها نشان می‌دهند که میراث هنری زمانی می‌تواند در هنر معاصر تداوم یابد که هنرمند، علاوه بر شناخت سنت، امکان بازتعریف خلاقانه آن را نیز داشته باشد.
از منظر اقتصادی، جایگاه آثار در فهرست برآوردها به‌تنهایی معیار کافی برای سنجش سلامت بازار هنر نیست. قیمت نهایی فروش، تعداد خریداران فعال، میزان تحقق برآوردها، سابقه مالکیت و شفافیت اطلاعات کاتالوگ، شاخص‌های مهم‌تری برای ارزیابی عملکرد حراج هستند. مقایسه با دوره‌های پیشین نیز باید بر پایه قیمت‌های نهایی و با توجه به تفاوت آثار انجام شود.
از منظر حفاظت میراث هنری، انتشار مستندات دقیق درباره تاریخ خلق، مواد، ابعاد، نسخه‌ها، مرمت‌ها و سابقه نمایش آثار اهمیت دارد. این اطلاعات هم به خریداران کمک می‌کند و هم امکان پژوهش مستقل درباره تاریخ هنر ایران را افزایش می‌دهد.
از نگاه بُراق حامیم، اهمیت این حراج صرفاً در ارزش مالی آثار خلاصه نمی‌شود. این رویداد فرصتی برای سنجش جایگاه هنر مدرن ایران، بررسی استمرار سنت‌های ایرانی ـ اسلامی در زبان‌های بصری معاصر و تقویت مستندسازی حرفه‌ای بازار هنر است. نتیجه نهایی حراج مشخص خواهد کرد که برآوردهای اعلام‌شده تا چه اندازه با رفتار واقعی خریداران مطابقت دارند.
گالری تصاویر
مطالب جالب
هنر معاصر ایران در فرییز لندن ۲۰۲۶؛ روایت هویت
جشنواره هنر ایرانی ـ اسلامی؛ دانشگاه آزاد از برنامه ملی رونمایی کرد
شیراز آرت اکسپو ۲۰۲۶؛ پیوند هنر و بازار جهانی