دانشگاه آزاد اسلامی از برگزاری جشنواره ملی «هنر ایرانی ـ اسلامی» در بهمن ۱۴۰۵ خبر داده است؛ رویدادی که شناسایی هنرمندان، پیوند هنر و فناوری و تقویت هویت فرهنگی را دنبال می‌کند.
به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، جشنواره ملی «هنر ایرانی ـ اسلامی» بهمن‌ماه ۱۴۰۵ در دانشگاه آزاد اسلامی برگزار می‌شود. این رویداد با هدف شناسایی و معرفی استعدادهای هنری، حمایت از دانشجویان و استادان، تقویت ارتباط دانشگاه با جامعه هنری و بازخوانی هویت ایرانی ـ اسلامی در زبان معاصر طراحی شده است.
به گزارش خبرگزاری ایرنا، سیدمحمود هاشمی، معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی، اعلام کرد که این جشنواره در چارچوب برنامه تحول در نظام آموزش و پژوهش این دانشگاه برگزار خواهد شد. به گفته او، جشنواره قرار است از قالب رقابتی صرف فراتر برود و با برنامه‌های آموزشی، پژوهشی، نمایشگاهی و حرفه‌ای، زمینه تداوم فعالیت هنرمندان را فراهم کند.
از رقابت هنری تا ایجاد جریان پایدار
برگزارکنندگان جشنواره، آن را بستری برای شناسایی، گردآوری، معرفی و نمایش آثار هنرمندان، استادان و دانشجویان در سطح ملی تعریف کرده‌اند. در این رویکرد، هنر تنها عرصه‌ای برای آفرینش زیبایی‌شناختی نیست؛ بلکه ابزاری برای بازنمایی هویت، انتقال ارزش‌های فرهنگی و ایجاد گفت‌وگو میان نسل‌ها نیز به شمار می‌رود.
محور محتوایی جشنواره، مفهوم «هنر متعهد و هویت‌آفرین» اعلام شده است. بر اساس توضیحات معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی، آثار علاوه بر برخورداری از خلاقیت و معیارهای زیبایی‌شناختی، باید نسبتی روشن با مسئولیت اجتماعی و تعالی فرهنگی جامعه داشته باشند.
این رویکرد می‌کوشد میان میراث هنری ایران، ارزش‌های ایرانی ـ اسلامی و زبان‌های هنری معاصر ارتباط برقرار کند. چگونگی تحقق این هدف، به نحوه انتخاب آثار، معیارهای داوری و میزان توجه به تنوع شیوه‌های بیان هنری وابسته خواهد بود.
موضوعات جشنواره؛ از میراث ایرانی تا محیط زیست
بر اساس اطلاعات اعلام‌شده، جشنواره طیف گسترده‌ای از موضوعات فرهنگی، اجتماعی و هنری را پوشش می‌دهد. بازآفرینی نمادها و نشانه‌های ایرانی ـ اسلامی، بازتاب تاریخ و تمدن ایران، هنر انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، ایثار و مقاومت، مسئولیت اجتماعی و محیط زیست از جمله محورهای آن هستند.
توسعه پایدار، تلفیق سنت و نوآوری، هنر مفهومی و تعامل هنر با علم و فناوری نیز در فهرست موضوعات جشنواره قرار دارند. این گستره نشان می‌دهد که برگزارکنندگان در پی ایجاد ارتباط میان میراث فرهنگی و مسائل روز جامعه هستند.
چنین رویکردی می‌تواند زمینه تجربه‌های تازه هنری را فراهم کند؛ به‌ویژه اگر هنرمندان بتوانند مفاهیم تاریخی و فرهنگی را بدون محدودشدن به بازتولید صوری نمادها، در قالب‌های متناسب با مخاطب امروز بازآفرینی کنند.
چهار ضرورت برای برگزاری جشنواره
سیدمحمود هاشمی چهار ضرورت اصلی را برای برگزاری این رویداد برشمرده است:
نخست؛ بازتعریف هویت هنر ایرانی ـ اسلامی. به گفته او، پیوند با سنت و میراث فرهنگی نباید مانع تجربه‌گرایی و نوآوری شود؛ همان‌طور که نوآوری نیز نباید به گسست از ریشه‌های هویتی بینجامد.
دوم؛ تقویت ارتباط دانشگاه و جامعه هنری. ایجاد ارتباط مستمر میان دانشجویان، استادان، هنرمندان حرفه‌ای و پیشکسوتان از اهداف راهبردی جشنواره اعلام شده است. نمایشگاه‌ها، کارگاه‌ها، نشست‌های تخصصی، مشاوره و شبکه‌سازی از ابزارهای پیش‌بینی‌شده برای تحقق این هدف هستند.
سوم؛ عبور از جشنواره‌محوری به جریان‌سازی هنری. برگزارکنندگان قصد دارند دستاوردهایی ماندگار، از جمله نشریه تخصصی، مستند، تولیدات چندرسانه‌ای، بانک اطلاعاتی هنرمندان، نمایشگاه‌های سیار و مجازی و آرشیو دیجیتال آثار ایجاد کنند.
چهارم؛ توجه به اقتصاد و زیست حرفه‌ای هنرمندان. معرفی هنرمندان جوان به بازار هنر، فراهم‌کردن فرصت فروش آثار، ارتباط با گالری‌داران و مجموعه‌داران و حمایت پس از پایان جشنواره، از دیگر اهداف اعلام‌شده است.
بخش‌های رقابتی و غیررقابتی جشنواره
ساختار جشنواره در دو بخش رقابتی و غیررقابتی طراحی شده است. بخش رقابتی شامل بخش‌های دانشجویی، استادی و بخش‌های ویژه خواهد بود. در بخش غیررقابتی نیز نمایشگاه‌های دائمی، سیار و مجازی، کارگاه‌های آموزشی، نشست‌های تخصصی و برنامه‌های اجتماعی و فرهنگی پیش‌بینی شده‌اند.
از نظر رشته‌ای، جشنواره حوزه‌هایی مانند نقاشی، خوشنویسی، عکاسی، گرافیک، مجسمه‌سازی، صنایع‌دستی، هنرهای دیجیتال، هنرهای نمایشی و موسیقی را در بر می‌گیرد.
همچنین بخش‌های ویژه‌ای با موضوع «هنر اسلامی و معماری معاصر ایرانی ـ اسلامی»، «هنر و فناوری» و «هنر مشارکتی» در ساختار این رویداد قرار دارند. این تنوع می‌تواند امکان مشارکت هنرمندان با تخصص‌ها و رویکردهای متفاوت را افزایش دهد.
بااین‌حال، جزئیات اجرایی مهمی مانند شرایط ثبت‌نام، ضوابط ارسال آثار، مهلت شرکت، معیارهای داوری، جوایز و شیوه انتخاب آثار در متن خبر اعلام نشده است. هنرمندان برای برنامه‌ریزی حضور در جشنواره باید اطلاعیه‌های رسمی بعدی را دنبال کنند.
پیوند هنر، پژوهش و فناوری در دانشگاه
یکی از محورهای اعلام‌شده جشنواره، ارتباط میان آفرینش هنری و پژوهش دانشگاهی است. توجه به پایان‌نامه‌های هنری، برگزاری پنل‌های تخصصی و ایجاد تعامل میان هنر و علوم انسانی از برنامه‌های مطرح‌شده در این زمینه به شمار می‌رود.
همکاری با رشته‌هایی مانند معماری، طراحی صنعتی و صنایع‌دستی نیز می‌تواند زمینه تبادل تجربه میان حوزه‌های دانشگاهی و حرفه‌ای را فراهم کند. این همکاری، در صورت طراحی سازوکارهای اجرایی مناسب، ظرفیت آن را دارد که پژوهش‌های دانشگاهی را به پروژه‌های هنری و کاربردهای عملی پیوند دهد.
در حوزه هنر و فناوری نیز مسئله صرفاً استفاده از ابزارهای دیجیتال نیست؛ بلکه چگونگی به‌کارگیری فناوری برای توسعه بیان هنری، مستندسازی آثار، ایجاد تجربه‌های تازه برای مخاطبان و گسترش دسترسی به محصولات فرهنگی اهمیت دارد.
اهداف ملی و چشم‌انداز حرفه‌ای هنرمندان
معاون علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی، شناسایی و ترویج هنر متعهد، معرفی استعدادهای برتر در سطح ملی، ایجاد رقابت سازنده میان هنرمندان و تقویت ارتباط دانشگاه با جامعه هنری و صنایع فرهنگی را از اهداف جشنواره برشمرده است.
ایجاد شبکه ملی هنرمندان و تقویت جایگاه دانشگاه آزاد اسلامی در عرصه هنر منطقه نیز در شمار اهداف اعلام‌شده قرار دارد. برگزارکنندگان همچنین شاخص‌هایی مانند شناسایی هنرمندان برتر، برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی، انتشار آثار منتخب، اجرای کارگاه‌های تخصصی، ایجاد بانک اطلاعاتی هنرمندان و توسعه ارتباط با بازار هنر را برای بخش اجرایی جشنواره در نظر گرفته‌اند.
میزان موفقیت این برنامه‌ها به اجرای منظم، شفافیت معیارهای انتخاب، استمرار حمایت از شرکت‌کنندگان و انتشار گزارش عملکرد وابسته خواهد بود. تبدیل جشنواره به بستری پایدار برای فعالیت حرفه‌ای هنرمندان نیز مستلزم آن است که ارتباطات و فرصت‌های ایجادشده پس از پایان رویداد ادامه پیدا کنند.
تحلیل بُراق حامیم: هویت فرهنگی در کنار نوآوری هنری
برگزاری جشنواره ملی هنر ایرانی ـ اسلامی در دانشگاه آزاد اسلامی، فرصتی برای طرح دوباره نسبت میان میراث فرهنگی، آموزش دانشگاهی و هنر معاصر فراهم می‌کند. اهمیت چنین رویدادی فقط به نمایش آثار یا معرفی برگزیدگان محدود نیست؛ بلکه باید در توانایی آن برای ایجاد فضای گفت‌وگو، حمایت از خلاقیت و تقویت زیرساخت‌های حرفه‌ای هنر نیز سنجیده شود.
از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، هویت فرهنگی زمانی در آفرینش معاصر حضوری زنده دارد که به منبعی برای شناخت، تفسیر و خلاقیت تبدیل شود، نه آنکه صرفاً به تکرار نشانه‌ها و الگوهای گذشته محدود بماند. خوشنویسی، معماری، نگارگری، هنرهای وابسته به سنت‌های دینی و فرهنگی و دیگر شاخه‌های هنر ایرانی می‌توانند با زبان‌های معاصر وارد گفت‌وگو شوند و برداشت‌های تازه‌ای از میراث فرهنگی ارائه دهند.
در این میان، حضور رشته‌هایی مانند هنرهای دیجیتال، گرافیک، مجسمه‌سازی و هنرهای نمایشی می‌تواند فرصت تعامل میان سنت و تجربه‌های نو را افزایش دهد. البته تحقق این هدف به معیارهای داوری روشن و توجه هم‌زمان به کیفیت هنری، عمق مفهومی، خلاقیت و زمینه فرهنگی آثار نیاز دارد.
از سوی دیگر، تأکید جشنواره بر اقتصاد هنر و زیست حرفه‌ای هنرمندان اهمیت ویژه‌ای دارد. بسیاری از هنرمندان جوان علاوه بر فرصت نمایش آثار، به دسترسی به شبکه‌های حرفه‌ای، آموزش بازاریابی، مشاوره حقوقی، حمایت از مالکیت فکری و امکان ارتباط با گالری‌ها و مجموعه‌داران نیاز دارند. اگر این حمایت‌ها پس از پایان جشنواره نیز ادامه یابد، رویداد می‌تواند از یک برنامه مقطعی به بخشی از زیرساخت توسعه هنر تبدیل شود.
در نهایت، معیار اصلی موفقیت جشنواره باید فراتر از تعداد شرکت‌کنندگان و آثار منتخب باشد. استمرار فعالیت هنرمندان، کیفیت خروجی‌های پژوهشی، دسترسی عمومی به آرشیو آثار، شکل‌گیری همکاری‌های میان‌رشته‌ای و ایجاد فرصت‌های حرفه‌ای از شاخص‌هایی هستند که می‌توانند اثرگذاری آن را روشن کنند. پیوند سنجیده میان هویت ایرانی ـ اسلامی، آزادی خلاقه و نوآوری معاصر، ظرفیت آن را دارد که به تقویت جایگاه هنر در دانشگاه و جامعه کمک کند.
منبع: خبرگزاری ایرنا، به نقل از اداره ارتباطات و رسانه معاونت علوم انسانی و هنر دانشگاه آزاد اسلامی
مطالب جالب
هنر معاصر ایران در فرییز لندن ۲۰۲۶؛ روایت هویت
شیراز آرت اکسپو ۲۰۲۶؛ پیوند هنر و بازار جهانی
حراج تهران؛ مجسمه تناولی با برآورد نزدیک به یک میلیون دلار