بازخوانی نقش تئاتر در حماسه‌ ایرانی

داوود فتحعلی‌بیگی، پیشکسوت تعزیه و نمایش آیینی، در گفت‌وگو با پایگاه خبری بُراق حامیم از ظرفیت‌های هنر ایرانی‌اسلامی برای روایت حماسه ملت ایران سخن گفت.

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، داوود فتحعلی‌بیگی، هنرمند شناخته‌شده و پیشکسوت تعزیه و نمایش‌های آیینی سنتی ایران، با اشاره به رخدادهای اخیر و حماسه‌آفرینی مردم ایران، بر اهمیت نقش هنرهای نمایشی در بازتاب فرهنگ مقاومت و هویت ملی تأکید کرد. او در پاسخ به این پرسش که «همزمان با جنگ رمضان و حماسه‌آفرینی رزمندگان و ملت ایران، تئاتر چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟» توضیح داد که ابعاد این حماسه فراتر از آن است که در قالب محدود صحنه تئاتر جای گیرد.

فتحعلی‌بیگی اظهار کرد هر روز و شب در نقاط مختلف ایران شاهد جلوه‌هایی از اتحاد، همبستگی و حس میهن‌دوستی مردم هستیم؛ جلوه‌هایی که به گفته او، خود نوعی نمایش زنده و واقعی از فداکاری و پایمردی است. او افزود آنچه در دل جامعه جریان دارد، نوعی روایت زنده و در حال شکل‌گیری است و همین واقعیت‌ها بارها پرقدرت‌تر از هر اثر صحنه‌ای ظاهر می‌شوند.

این پیشکسوت هنرهای آیینی با اشاره به حضور خانواده‌ها، زنان، مردان و حتی کودکان در همراهی با رویدادهای ملی، این حضور را «نمایشی تاثیرگذارتر از هر تئاتر» دانست. به گفته او، مشاهده مادرانی که کودکان خود را در آغوش یا همراه کالسکه به صحنه رویدادهای اجتماعی می‌آورند، یادآور روح حماسی اشعاری است که فردوسی درباره پاسداری از میهن سروده است. او در این‌باره بیت مشهور «همه سر به سر تن به کشتن دهیم / از آن به که کشور به دشمن دهیم» را نقل کرد و آن را نمونه‌ای از روحیه مقاومت و ایستادگی ایرانیان دانست.

فتحعلی‌بیگی در ادامه بر جایگاه تعزیه، به‌عنوان نمایشی اصیل و ریشه‌دار در فرهنگ ایرانی، تاکید کرد و آن را ظرفیتی ارزشمند برای بازتاب مفاهیم مقاومت و پایداری دانست. او پیشنهاد داد روز ملی تعزیه و تئاتر در ایران با شعار «چو ایران نباشد تن من مباد» مزین شود تا پیوند میان هنر آیینی و هویت فرهنگی ایران بیش از پیش تقویت شود.

این هنرمند همچنین بیان کرد که صحنه تئاتر امروز می‌تواند از جلوه‌های مقاومت مردمی الهام بگیرد و با بهره‌گیری از مفاهیم و زیبایی‌شناسی هنر ایرانی‌اسلامی، راهی تازه برای بازنمایی ارزش‌های فرهنگی و معنوی بگشاید. به گفته او، تعزیه با ماهیت روایی و نمادین خود می‌تواند الگوی مناسبی برای بازآفرینی حماسه‌ها و انتقال پیام‌های فرهنگی در دوران معاصر باشد.

او افزود که بهره‌گیری از ظرفیت هنر آیینی، علاوه بر حفظ میراث فرهنگی، امکان بازتاب احساس مشترک مردم در بزنگاه‌های تاریخی را فراهم می‌کند؛ احساسی که به باور او، ریشه در قرن‌ها فرهنگ ایرانی دارد و امروز نیز در بسیاری از صحنه‌های اجتماعی دیده می‌شود. فتحعلی‌بیگی تأکید کرد که هنر، به‌ویژه هنرهای نمایشی سنتی، می‌تواند در ارتقای همبستگی و تقویت هویت فرهنگی نقش مهمی ایفا کند و همین پیوند میان هنر و جامعه، ارزش‌مندترین سرمایه هنر ایرانی است.

تحلیل خبر

سخنان داوود فتحعلی‌بیگی از چند زاویه قابل تحلیل است. نخست اینکه او هنرهای آیینی را نه صرفاً یک قالب نمایشی، بلکه بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی ایران می‌داند. رویکرد او یادآور نقش سنتی تعزیه در بازتاب مفاهیم مقاومت، ایثار و وفاداری است؛ مفاهیمی که در دوره‌های مختلف تاریخی در فرهنگ ایرانی حضور داشته‌اند.

نکته دوم، تاکید او بر «نمایش‌های واقعی جامعه» است؛ یعنی آنچه در زندگی روزمره مردم رخ می‌دهد و فراتر از قالب‌های تئاتری قرار می‌گیرد. این نگاه، تحلیل جدیدی از نسبت میان جامعه و هنر ارائه می‌دهد و بر این اساس، هنر زمانی مؤثرتر است که از دل جامعه الهام بگیرد.

سومین نکته، پیشنهاد او درباره نام‌گذاری روز ملی تعزیه با شعاری برگرفته از ادبیات حماسی ایران، بیانگر تلاشی برای پیوند میان هنر و هویت فرهنگی است. این پیشنهاد نشان می‌دهد که فتحعلی‌بیگی تعزیه را نه تنها یک فرم هنری، بلکه بخشی از سرمایه معنوی ایران می‌داند که می‌تواند در بازآفرینی روایت‌های معاصر نقش‌آفرین باشد.

در مجموع، سخنان او با محوریت حفظ و بازآفرینی هنر آیینی در دوران جدید قابل بررسی است؛ مسیری که بر پایه میراث فرهنگی بنا شده و به دنبال نقش‌آفرینی دوباره هنر در تقویت هویت و انسجام اجتماعی است.