«آینه در آینه»؛ تئاتر از دل زیست‌بوم

مجموعه نمایشنامه‌های اقتباسی «آینه در آینه» با محوریت روایت‌های بومی، تاریخی و فرهنگی ایران، در تماشاخانه مهر حوزه هنری رونمایی شد.

به گزارش پایگاه خبری هنری «بُراق حامیم»، آیین رونمایی از مجموعه نمایشنامه‌های اقتباسی «آینه در آینه» روز سه‌شنبه ۱۹ خردادماه ۱۴۰۵ در تماشاخانه مهر حوزه هنری برگزار شد؛ مجموعه‌ای که با همکاری مرکز هنرهای نمایشی سوره و گروه تئاتر دانشکده هنر دانشگاه بین‌المللی سوره تولید شده و تلاشی برای پیوند ادبیات، تاریخ و زیست‌بوم فرهنگی ایران با هنر نمایش به شمار می‌رود.

این مجموعه به همت حوزه هنری استان فارس گردآوری شده و آثار نویسندگانی چون نصرالله قادری، شهرام کرمی، مهرداد کورش‌نیا، اصغر گروسی، کهبد تاراج، وحید درویشی، لیلا روغنگیر قزوینی، آرزو بهرامی و مسعود احمدی را در بر می‌گیرد.

«آینه در آینه»؛ بازتاب فرهنگ بومی در تئاتر

در ابتدای این مراسم، وحید نمازی، رئیس سابق حوزه هنری استان فارس، با اشاره به روند شکل‌گیری این مجموعه گفت: «آینه در آینه» حاصل بیش از دو سال تلاش مستمر هنرمندان و پژوهشگران حوزه هنری فارس است که با هدف تولید آثاری مبتنی بر ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی زیست‌بوم ایرانی شکل گرفت.

وی با انتقاد از پرداختن مکرر تئاتر شهرستان‌ها به موضوعات مشابه، تأکید کرد: ایران سرشار از روایت‌های حماسی، تاریخی و فرهنگی است و هنرمندان باید از این ظرفیت عظیم برای تولید آثار نمایشی بهره بگیرند.

نمازی افزود: «ایده اصلی ما این بود که مسائل مهم فرهنگی و اجتماعی زیست‌بوم خود را به زبان هنر نمایش روایت کنیم. نام “آینه در آینه” نیز از همین نگاه الهام گرفته شده است؛ آینه‌ای که فرهنگ و هویت بومی را در برابر مخاطب قرار می‌دهد.»

اقتباس؛ پلی میان ادبیات و صحنه نمایش

اصغر گروسی، نمایشنامه‌نویس و کارگردان تئاتر، در ادامه مراسم با اشاره به روند تولید این مجموعه اظهار کرد: نویسندگان برجسته‌ای به این پروژه اعتماد کردند و با تلاش آنان مجموعه‌ای ارزشمند شکل گرفت که ریشه در ادبیات شفاهی، تاریخ محلی و خاطرات مردمی دارد.

وی افزود: بسیاری از روایت‌هایی که امکان تبدیل شدن به رمان را نداشتند، از طریق قالب نمایشنامه و تئاتر خیابانی بازآفرینی شدند و اکنون در قالب این مجموعه در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته‌اند.

گروسی همچنین از آغاز مراحل تولید جلدهای بعدی «آینه در آینه» خبر داد و ابراز امیدواری کرد این مجموعه بتواند سهمی در تقویت تئاتر ملی و گسترش ادبیات نمایشی مبتنی بر فرهنگ ایرانی داشته باشد.

تأکید بر جایگاه نویسنده و ادبیات نمایشی

نصرالله قادری، استاد دانشگاه و از نویسندگان حاضر در این مجموعه، در سخنانی به اهمیت سفارش‌نویسی در ادبیات نمایشی اشاره کرد و گفت: در تاریخ ادبیات جهان، بسیاری از آثار بزرگ در قالب سفارش خلق شده‌اند و نباید نگاه منفی به این موضوع وجود داشته باشد.

وی با اشاره به محتوای یکی از آثار خود در این مجموعه افزود: این نمایشنامه بخشی از تاریخ اسلام، از دوران امیرالمؤمنین علی(ع) تا واقعه عاشورا را روایت می‌کند و تلاش دارد با بهره‌گیری از ظرفیت‌های دراماتیک تاریخ، مخاطب امروز را با مفاهیم عمیق فرهنگی و دینی پیوند دهد.

قادری همچنین بر ضرورت حمایت از نویسندگان تئاتر تأکید کرد و گفت: چاپ کتاب تنها آغاز راه است و آثار نمایشی باید امکان اجرا و ارتباط مستقیم با مخاطب را نیز پیدا کنند.

اقتباس در تئاتر؛ ظرفیتی مغفول مانده

شهرام کرمی، نمایشنامه‌نویس و از دیگر نویسندگان این مجموعه، اقتباس را یکی از ظرفیت‌های کمتر مورد توجه در تئاتر ایران دانست.

وی با اشاره به تجربه نگارش نمایشنامه‌ای بر اساس کتاب «چشم‌های خردلی» گفت: بسیاری از آثار شاخص تئاتر و سینمای جهان بر پایه اقتباس شکل گرفته‌اند، اما این ظرفیت در فضای فرهنگی ایران هنوز به اندازه کافی مورد بهره‌برداری قرار نگرفته است.

کرمی افزود: مواجهه با زندگی جانبازان و روایت‌های واقعی دفاع مقدس تجربه‌ای دشوار اما ارزشمند بود که به خلق اثری متفاوت انجامید.

ذخایر فرهنگی ایران در انتظار روایت هنری

مهرداد کورش‌نیا نیز در این مراسم با قدردانی از رویکرد حوزه هنری در حمایت از پروژه‌های اقتباسی، بر ضرورت توجه به گنجینه‌های فرهنگی و تاریخی ایران تأکید کرد.

وی گفت: ایران دارای منابع عظیم فرهنگی، تاریخی و فلسفی است که هنوز بخش زیادی از آن‌ها وارد عرصه هنر و ادبیات نشده‌اند. شخصیت‌هایی چون ملاصدرا و دیگر مفاخر فکری کشور می‌توانند موضوع آثار نمایشی و ادبی ارزشمند قرار گیرند.

کورش‌نیا افزود: رسالت فعالان فرهنگی این است که این ذخایر تمدنی را به زبان هنر برای نسل‌های جدید بازآفرینی و روایت کنند.

«نبرد روایت» و بازخوانی تجربه جنگ در تئاتر

در حاشیه این مراسم، مجموعه کارگاه‌های تخصصی «نبرد روایت» نیز برگزار شد. این نشست‌ها با تمرکز بر ایده‌پردازی، نمایشنامه‌نویسی و شیوه‌های اجرای دراماتیک روایت‌های مرتبط با جنگ تحمیلی رمضان طراحی شده‌اند.

در دومین جلسه از فصل دوم این برنامه، ایوب آقاخانی، نویسنده، کارگردان و مدرس تئاتر، درباره نسبت میان تجربه زیسته، واقعیت جنگ و اقتباس نمایشی سخن گفت و نقش تئاتر را در انتقال روایت‌های انسانی و تاریخی مورد بررسی قرار داد.

تحلیل بُراق حامیم

رونمایی از مجموعه نمایشنامه‌های «آینه در آینه» را می‌توان یکی از اقدامات قابل توجه در مسیر تقویت تئاتر ملی و بومی‌گرا دانست. این پروژه به جای تکیه بر الگوهای وارداتی، به سراغ ظرفیت‌های فرهنگی، تاریخی و اجتماعی ایران رفته و تلاش کرده است روایت‌های کمتر دیده‌شده را به زبان هنر نمایش بازآفرینی کند.

از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، اهمیت این مجموعه در آن است که میان ادبیات، تاریخ، هویت محلی و هنرهای نمایشی پیوندی معنادار برقرار می‌کند. اقتباس از خاطرات، روایت‌های شفاهی، آثار ادبی و شخصیت‌های تاریخی می‌تواند به غنای تئاتر ایران کمک کرده و زمینه شکل‌گیری آثاری ریشه‌دار و هویت‌مند را فراهم سازد.

«آینه در آینه» همچنین نشان می‌دهد که توسعه تئاتر ملی تنها با حمایت از اجراها ممکن نیست، بلکه نیازمند سرمایه‌گذاری مستمر بر نویسندگان، پژوهشگران و تولید محتوای نمایشی است. اگر این مسیر ادامه پیدا کند، می‌توان انتظار داشت که بخشی از میراث فرهنگی و تمدنی ایران در قالب آثار نمایشی ماندگار به نسل‌های آینده منتقل شود.

منبع: روابط عمومی حوزه هنری انقلاب اسلامی.