همزمان با شرایط پرچالش فرهنگی کشور، هنرمندان موسیقی ایران در مردادماه با انتشار آلبومهایی در حوزه موسیقی سنتی، پاپ، آیینی و نمایشی، مسیر تازهای از تولید هنری را رقم زدند.
انتشار آلبومهای تازه در سایه تحولات فرهنگی
به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، فعالیتهای موسیقایی ایران در هفتههای اخیر با وجود فضای اجتماعی و فرهنگی متأثر از شرایط منطقهای و تحولات کشور، همچنان ادامه یافته است. شماری از آهنگسازان، خوانندگان و فعالان حوزه موسیقی از ابتدای مردادماه ۱۴۰۵ تاکنون مجموعهای از آثار جدید خود را در قالب آلبومهای متنوع منتشر کردهاند؛ آثاری که هر یک بخشی از ظرفیتهای موسیقی ایرانی، آیینی، ملی و معاصر را بازتاب میدهند.
بررسی این تولیدات نشان میدهد که موسیقی ایران در دورههای دشوار تاریخی همواره بهعنوان رسانهای فرهنگی برای ثبت احساسات جمعی، انتقال مفاهیم هویتی و بازنمایی ارزشهای اجتماعی عمل کرده است. آثار منتشرشده اخیر نیز در کنار جنبههای هنری، بازتابی از پیوند میان موسیقی، فرهنگ ایرانی ـ اسلامی و تجربه زیسته جامعه امروز هستند.
بخشی از این آثار با توجه به شرایط اجتماعی اخیر، مضامین ملی ـ میهنی را دنبال میکنند و بخشی دیگر با توجه به فرارسیدن ایام محرم و صفر، بر مفاهیم معنوی، آیینی و فرهنگ عاشورا تمرکز دارند.
«موسیقی تئاتر»؛ ثبت حافظه شنیداری صحنه ایران
یکی از تازهترین آثار منتشرشده در این دوره، آلبوم «موسیقی تئاتر» ساخته سعید ذهنی است که توسط مؤسسه فرهنگی هنری «زروان» به مدیریت ارشام مودبیان منتشر شده است.
این اثر تلاش میکند بخشی از تاریخ موسیقی نمایشی ایران را در قالب یک مجموعه مستقل ثبت کند. سعید ذهنی درباره این پروژه اعلام کرده است که این آلبوم نخستین مجموعه از موسیقیهای اورجینال ساختهشده برای تئاتر است و انتشار مجموعههای بعدی نیز در برنامه قرار دارد.
در این آلبوم موسیقی نمایشهایی چون «تاج محل»، «رابعه»، «پرنیان هفترنگ»، «هملت با سالاد فصل»، «ضیافت شیطان»، «لبخند باشکوه آقای گیل»، «حریر سرخ صنوبر»، «لیلی و مجنون»، «ملودی شهربارانی»، «نظمیه زنان» و «هملت شاهزاده کوچولوی دانمارک» گردآوری شده است.
این پروژه از منظر تاریخ هنر اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا موسیقی تئاتر یکی از بخشهای کمتر ثبتشده هنرهای اجرایی ایران محسوب میشود و انتشار چنین آثاری میتواند به حفظ میراث شنیداری نمایش معاصر کشور کمک کند.
«۱۹۹۷»؛ روایت شخصی یک نسل در موسیقی پاپ
در حوزه موسیقی پاپ نیز آلبوم «۱۹۹۷» از سوی آرن منتشر شد. این مجموعه هشت قطعهای که حاصل انتخاب آثار تولیدشده این خواننده در سالهای گذشته است، تلاش دارد مسیر هنری و تجربههای شخصی او را در قالب روایتهای متفاوت موسیقایی ارائه کند.
مهیار رجبپور، تهیهکننده این پروژه، اعلام کرده است که این آلبوم با تمرکز بر کیفیت ترانه، آهنگسازی، تنظیم، میکس و مسترینگ تولید شده و برخلاف برخی آثار پاپ که در یک فضای ثابت حرکت میکنند، تنوع بیشتری در ساختار و احساس دارد.
قطعات «آخرین خداحافظی»، «فرودگاه»، «میخوام عاشق تو شم»، «گل رز»، «نه سفیدی نه سیاه»، «از کجا بگم»، «مثل قبل» و «یخ کردم ـ رمیکس» در این مجموعه قرار گرفتهاند.
انتشار این آلبوم نشاندهنده تداوم جریان موسیقی پاپ ایران در کنار دیگر گونههای موسیقایی است؛ جریانی که تلاش میکند با زبان نسل جدید، تجربههای عاطفی و اجتماعی مخاطبان امروز را بازتاب دهد.
«مهرگان»؛ بازخوانی ظرفیتهای موسیقی خراسان
آلبوم «مهرگان» یکی دیگر از آثار تازه منتشرشده در حوزه موسیقی کلاسیک ایرانی است که توسط گروه «خنیاگران خیام» تولید شده است.
این اثر با آهنگسازی و نوازندگی کمانچه صمد برقی و نوازندگی تمبک و دف سیامک برقی، مجموعهای از قطعات مبتنی بر ظرفیتهای موسیقی دستگاهی ایران را ارائه میکند.
«ترنج»، «شور»، «ورشان»، «نوا»، «ناقوس»، «دشتی»، «سارنگ»، «افشاری»، «پاژ»، «سهگاه»، «رامش»، «گرداب»، «بیات زند»، «مهرگانی»، «شوشتری»، «رواشین»، «چهارگاه» و «هژیر» از جمله قطعات این آلبوم هستند.
صمد برقی که تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه هنر تهران به پایان رسانده، از محضر استادانی همچون اردشیر کامکار، محمدرضا لطفی و علیاکبر شکارچی بهره برده است.
این اثر نمونهای از تلاش نسل جدید موسیقیدانان ایرانی برای حفظ و بازآفرینی میراث موسیقی نواحی و دستگاهی کشور به شمار میرود.
«قائد شهید»؛ موسیقی آیینی در امتداد روایت مقاومت
نسخه مجازی آلبوم «قائد شهید» یکی دیگر از پروژههای موسیقایی منتشرشده در این دوره است که دفتر موسیقی، سرود و شعر سازمان صداوسیما آن را تولید کرده است.
این اثر با آهنگسازی امیرحسین سمیعی و با محوریت مفاهیم حماسی، معنوی و آیینی، شامل هفت قطعه با عنوانهای «قائد شهید»، «وداع»، «رستاخیز»، «فراق»، «پدر»، «عروج» و «پرواز» است.
امیرحسین سمیعی این مجموعه را در شرایط جنگی تولید و ضبط کرده و تلاش داشته است مفاهیمی همچون ایثار، شهادت، دلبستگی ملی و پیوند عاطفی جامعه با شخصیتهای اثرگذار معاصر را در قالب موسیقی ارکسترال بیان کند.
ارکستر سمفونیک و گروه کر سازمان صداوسیما نیز اجرای این اثر را در برنامههای مناسبتی مرتبط با آیینهای تشییع و بزرگداشت ارائه کردهاند.
سمیعی متولد سال ۱۳۶۲ و دانشآموخته هنرستان موسیقی است. او علاوه بر فعالیت در حوزه آهنگسازی، سابقه حضور در ارکستر سمفونیک صداوسیما، ارکستر موسیقی ملی ایران، تولید آثار ملی ـ میهنی و آهنگسازی برای سینما و تئاتر را در کارنامه دارد.
از نگاه پژوهشگران موسیقی، آثار آیینی و حماسی در تاریخ هنر ایران همواره نقشی فراتر از سرگرمی داشتهاند و بهعنوان بخشی از حافظه جمعی جامعه، روایتگر ارزشها، باورها و تجربههای تاریخی مردم بودهاند.
«تابستان»؛ سنتورنوازی میان ساختار و بداهه
آلبوم «تابستان» به آهنگسازی و نوازندگی مهدی رضانیا، یکی دیگر از آثار منتشرشده در حوزه موسیقی دستگاهی ایران است.
این پروژه در قالب تکنوازی سنتور و شامل ۱۱ قطعه با نامهای «رویای تابستان»، «کنار شمعدانیها»، «خورشید تابان»، «عطش تابستان»، «در باغ ایرانی»، «خاطره تابستان»، «صبح تابستان»، «رقص فواره کوچک»، «ظهر تابستان»، «غروب تابستان» و «جشن تابستان» منتشر شده است.
مهدی رضانیا درباره این اثر توضیح داده است که «تابستان» سومین آلبوم تکنوازی او محسوب میشود و تلاشی برای پیوند میان آهنگسازی، ساختار موسیقی دستگاهی و تجربههای حاصل از بداههنوازی است.
او تأکید کرده است که هیچیک از قطعات این آلبوم به شکل بداهه اجرا نشدهاند، بلکه پیش از ضبط، تمامی قطعات نتنویسی و آمادهسازی شدهاند.
این رویکرد نشاندهنده یکی از ویژگیهای مهم موسیقی ایرانی است؛ هنری که در آن سنت شفاهی، خلاقیت لحظهای و دانش نظری در کنار یکدیگر قرار میگیرند.
«لحظهای درنگ»؛ تأمل موسیقایی در فضای دستگاه شور
آلبوم «لحظهای درنگ» با هنرمندی حامد بالنده و مرتضی آقاباقری نیز در روزهای اخیر در دسترس علاقهمندان موسیقی کلاسیک ایرانی قرار گرفت.
این مجموعه شامل قطعاتی همچون «مثل باران»، «زنگار»، «نیلی شب»، «سبوی خاطره»، «صبح دم»، «سرود ابر»، «سوار» و «دوباره باران» است.
حامد بالنده، مدیر هنری این پروژه، درباره این اثر نوشته است که آلبوم از لحظههای کوتاه و تأملبرانگیزی شکل گرفته که در جریان زندگی روزمره پدیدار میشوند و در قالب موسیقی ادامه پیدا میکنند.
این اثر از نظر ساختار مدال، بر پایه دستگاه شور و آوازهای ابوعطا و دشتی شکل گرفته، اما خود را محدود به ترتیب کلاسیک گوشههای ردیف نمیکند و با آزادی بیشتری در فضای موسیقی دستگاهی حرکت میکند.
«آسمان جاری است»؛ پیوند شعر فارسی و موسیقی معاصر
آلبوم «آسمان جاری است» با موسیقی ارشاد رازانی و شعر و دکلمه قربان ولیئی نیز از سوی مرکز موسیقی حوزه هنری انقلاب اسلامی منتشر شد.
این مجموعه شامل قطعاتی با عنوانهای «آسمانی جاری است»، «موسیقی سلام»، «بیقراری»، «پرهای تازه»، «تجلی»، «پرواز»، «فاتح القلوب»، «طلوع» و «زندگی» است.
ارشاد رازانی که در حوزه تئاتر و موسیقی فعالیت دارد، در این پروژه بار دیگر با قربان ولیئی، شاعر و نویسنده ایرانی، همکاری کرده است.
قربان ولیئی، دانشآموخته دکترای زبان و ادبیات فارسی و عضو هیئت علمی دانشگاه زنجان، از شاعران معاصر شناختهشدهای است که آثار متعددی در حوزه شعر منتشر کرده است.
ترکیب شعر فارسی با موسیقی، یکی از مهمترین ویژگیهای هنر ایرانی در طول تاریخ بوده است. از موسیقی کلاسیک تا آثار معاصر، شعر همواره نقش اصلی در شکلدهی به هویت شنیداری فرهنگ ایرانی داشته است.
«یالثارات الامام»؛ موسیقی آیینی با رویکرد فرامرزی
آلبوم «یالثارات الامام» یکی از پروژههای مشترک موسیقی آیینی ایران و جهان عرب است که در آستانه اربعین حسینی منتشر شد.
این اثر با تمرکز بر فرهنگ عاشورا، زیارت اربعین، وحدت امت اسلامی و مفاهیم مقاومت تولید شده و هنرمندانی از ایران، عراق، لبنان و بحرین در آن مشارکت داشتهاند.
محمدحسین پویانفر، سیدرضا نریمانی، سجاد محمدی، امین قدیم و امیر طلاجوران از ایران، حسین خیرالدین از لبنان، حیدر الفریجی، جبار الحریشاوی و احمد الساعدی از عراق و محمد غلوم از بحرین، اجرای بخشهای مختلف این مجموعه را برعهده داشتهاند.
این پروژه با همکاری قرارگاه بینالمللی سحاب، مؤسسه فرهنگی عقیق و مؤسسه بینالمللی سماوات تولید شده است.
«یالثارات الامام» نمونهای از ظرفیت موسیقی آیینی برای ایجاد ارتباط فرهنگی میان ملتها و تبدیل هنر به زبان مشترک میان جوامع اسلامی محسوب میشود.
تحلیل بُراق حامیم
موسیقی ایرانی؛ حافظه فرهنگی یک تمدن در روزهای پرچالش
انتشار مجموعهای از آلبومهای موسیقی در شرایط اجتماعی و فرهنگی پیچیده، بار دیگر نشان میدهد که هنر در تمدن ایرانی ـ اسلامی همواره نقش یک عنصر زنده و پویا را ایفا کرده است.
موسیقی ایرانی تنها مجموعهای از اصوات و نغمهها نیست؛ بلکه بخشی از حافظه تاریخی، هویتی و معنوی جامعه ایران به شمار میرود. از مقامهای موسیقی نواحی تا دستگاههای موسیقی کلاسیک، از نوحههای آیینی تا سرودهای ملی، موسیقی همواره روایتگر تجربههای جمعی مردم بوده است.
آثار منتشرشده در مردادماه، طیفی گسترده از گرایشهای موسیقایی را شامل میشوند؛ از موسیقی تئاتر که حافظه هنرهای نمایشی ایران را ثبت میکند تا آثار آیینی که پیوند میان موسیقی و باورهای مذهبی را برجسته میسازند.
در این میان، انتشار آلبومهایی مانند «مهرگان» و «تابستان» اهمیت ویژهای در حفظ میراث موسیقی دستگاهی ایران دارد؛ زیرا این آثار تلاش میکنند زبان سنتی موسیقی ایرانی را با نگاه هنرمندان معاصر بازخوانی کنند.
همچنین پروژههایی مانند «یالثارات الامام» نشان میدهند که موسیقی آیینی میتواند فراتر از مرزهای جغرافیایی عمل کند و به بستری برای گفتوگوی فرهنگی میان ملتهای مسلمان تبدیل شود.
از منظر هنر ایرانی ـ اسلامی، استمرار تولید موسیقی در دورههای دشوار، نشانه پویایی فرهنگ و قدرت هنر در بازتاب دادن احساسات جامعه است. موسیقی نهتنها یک فعالیت هنری، بلکه بخشی از فرآیند حفظ هویت فرهنگی و انتقال ارزشهای تاریخی به نسلهای آینده محسوب میشود.
پایگاه خبری هنری بُراق حامیم بر این باور است که حمایت از ثبت، معرفی و تحلیل آثار موسیقایی ایرانی میتواند نقش مهمی در تقویت جایگاه هنر ایرانی ـ اسلامی در عرصه ملی و بینالمللی داشته باشد.
مطالب جالب
نیمه تابستان در قاب هنر ایران؛ گالریها چه روایت میکنند؟
نمایش «اربعین» ناصر تقوایی در سینماتک موزه هنرهای معاصر
آموزشگاه «هونیاک» با نوای امید بازگشایی شد