آغاز به کار نخستین فرهنگستان ایران به ریاست محمدعلی فروغی

به گزارش پایگاه خبری هنری بُراق حامیم، نخستین فرهنگستان ایران در ۱۲ خرداد ۱۳۱۴ رسماً کار خود را آغاز کرد. اساسنامه این فرهنگستان که در ۲۹ اردیبهشت همان سال به تصویب هیأت دولت رسیده بود، در ۵ خرداد به وزارت معارف (فرهنگ) ابلاغ شد و در نهایت با انتخاب محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر وقت، به‌عنوان رئیس، رسمیت یافت.

این فرهنگستان بر پایه ۱۶ ماده بنا شده بود. ماده نخست آن به صراحت تأکید می‌کرد که هدف اصلی فرهنگستان، حفظ، توسعه و ترقی زبان فارسی است. از مهم‌ترین وظایف این نهاد می‌توان به پالایش زبان فارسی از واژه‌های بیگانه، ایجاد معادل‌های فارسی برای اصطلاحات نوین و نظارت بر گسترش زبان و ادب فارسی در سطح جامعه و دستگاه‌های رسمی کشور اشاره کرد.

فرهنگستان ایران در آن دوران، نخستین نهاد رسمی بود که به‌صورت تخصصی در حوزه زبان فعالیت می‌کرد و به‌عنوان الگویی برای فرهنگستان‌های بعدی، از جمله فرهنگستان دوم و فرهنگستان زبان و ادب فارسی امروزی، شناخته می‌شود. حضور شخصیت‌هایی همچون فروغی، که خود از چهره‌های برجسته سیاست، ادبیات و فلسفه ایران بود، به این فرهنگستان جایگاه ویژه‌ای بخشید.

فرهنگستان نخست با مشارکت استادان، ادیبان، شاعران و زبان‌شناسان برجسته دوره پهلوی، مأموریت یافت که پاسدار میراث زبانی و ادبی ایران باشد و زبان فارسی را در برابر هجوم واژه‌های فرنگی و تغییرات نابه‌هنجار، صیانت کند. از مهم‌ترین اقدامات اولیه این نهاد، پیشنهاد واژه‌های جایگزین فارسی برای واژه‌های رایج خارجی بود؛ کاری که در دوره‌های بعد به‌عنوان یکی از بحث‌برانگیزترین وظایف فرهنگستان‌ها باقی ماند.

امروز، با گذشت نزدیک به یک قرن، همچنان نام فرهنگستان نخست در تاریخ معاصر ایران می‌درخشد و یادآور تلاش گروهی از نخبگان برای پاسداری از هویت زبانی و فرهنگی ایرانیان است.